Archief

Uitspraak van het jaar
De quote van het jaar komt voor rekening van kunstenaar Wim T. Schippers in een televisie-interview: 'Vakmanschap bestaat vaak uit het je houden aan regels zonder je af te vragen waartoe ze dienen.' Hier past slechts driftig instemmend knikken.

Nieuw woord
Gehoord, waar anders, 's avonds laat op tv: 'cynistisch' - tot de verbeelding sprekende samentrekking van 'cynisch' en sinister'. De spreekster bedoelde 'skeptisch', maar dat deed er niet meer toe. De Taaldokter zijn dag was goed.

Grote Naaiersactie
Misverstaan: Taaldokter hoorde in een tv-reclame Poldernederlands, en verstond 'grote naaiersactie', waar natuurlijk 'najaarsactie' bedoeld werd.

Weer opnieuw in herhaling vervallen, andermaal
Ingezonden door de buurman van de Taaldokter, een zin uitgesproken door dj en producer Eddy de Clerq, in een interview op Radio 6: 'Ik wil voorkomen dat ik in herhaling ga vervallen, dat ik mezelf ga herhalen.' Zijn commentaar: 'Ik moest hier erg om lachen (is dat een gezonde reactie, dokter?).' Antwoord Taaldokter: Jawel, mensen, lachen is gezond, al is het 'in een wig van wanhoop',  zoals F. ten Harmsen van der Beek lang geleden al dichtte. Er gaat geen dag voorbij dat ik zelf niet minstens grimlach om een uitspraak die ik lees of hoor, of anders wel om het hoofd dat iemand daarbij trekt. Dus doe zo voort!

Weer een nieuwe
De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie op haar website, over een vermeend ondeugdelijk onderzoek naar het taalgebruik van bijsluiters: 'Het behoeft geen uitvoerig betoog om aan te geven dat die populatie veel te klein en te selectief is om valide algemene conclusies te trekken.' Weer een nieuwe toepassing van het containerbegrip 'aangeven'. Beste KNMP, u bedoelt hier toch gewoon 'aan te tonen'?

Inspiratiebron
Op Kunst van de Dag (via het leuke galeries.nl) blijkt vaak dat liefhebbers van beeldende kunst niet per definitie zorgvuldige taalgebruikers zijn: 'Dumas liet zich hierbij inspireren op de gelijknamige ets van Rembrandt.' Inspireren door, geïnspireerd op, wat maakt het uit, zult u zeggen. De Taaldokter weet dat wel, maar hij zegt het niet. Maar hij zegt wel dat hij zo een mededeling door die rare constructie minder serieus neemt. Wat nooit de bedoeling kan zijn geweest.

Optrainen
Voetballers en hun trainers, ze maken het er zelf naar dat ze zo vaak in verband worden gebracht met raar taalgebruik. Vandaag weer coach Atteveld van Roda JC over zijn speler A. Oper, die vaak geblesseerd zou terugkeren van wedstrijden met zijn nationale ploeg, waar men bij Roda dan 'hardstikke ziek' van zou zijn, wat een merkwaardige, wat onsmakelijke en onsympathieke uitdrukking blijft, maar nu hadden zij hem - Oper dus -  'keihard opgetraind'. Lekker. Keistrak. Opgetraind.

Jargon om begripsinflatie te voorkomen
Interessante theorie - of theorie, enig rondvragen wijst uit dat de medische stand het er over eens is dát het zo is, wat nog niet wil zeggen dat men zich realiseert waaróm het zo is - van een arts over het vakjargon van zijn beroepsgroep: dit onderling communiceren in voor leken dikwijls onbegrijpelijke vaktaal, niet zelden Latijn, zou zijn ingegeven door de wens begrippen helder af te bakenen, begripsinflatie te voorkomen, en internationale communicatie mogelijk te maken. Iets wat natuurlijk juist in medische kringen van belang kan zijn. Een valide rechtvaardiging dunkt de Taaldokter, maar geen excuus om tegenover leken hetzelfde jargon te bezigen - zonder meteen te vervallen in terminologie als 'Het gaat om je buitenkantje én je binnenkantje', zoals hij ooit een gerontoloog tegen een volwassen vrouw hoorde zeggen.  

Ontreddering bij Heurelho
Volgens de commentator heeft PSV-doelman Gomes tijdens de meest recente kansloos verloren Europese wedstrijd een 'desolate blik' in de ogen. Waarom viel dit de Taaldokter op? Het woord desolaat wordt vermoedelijk het meest gebruikt in combinatie met 'landschap' of 'landschap' en 'aanblik'. Nu bood Heurelho inderdaad een desolate aanblik, maar - hoewel Van Dale 'troosteloos', 'diepbedroefd of terneergeslagen' en 'in ontredderde, zeer verwaarloosde toestand verkerend' als betekenissen van 'desolaat' geeft - kwam die 'desolate blik' de Taaldokter merkwaardig voor. Desolaat lijkt meer voor 'zaken' dan voor mensen of de blik in hun ogen te worden gebruikt. Leuke bijkomstigheid was het typische commentatoren-jargon: 'bij Gomes'. 'Desolate blik bij Gomes.'

Leven na de dood
Man die voor de tv-camera zijn dementerende, naar haar man informerende moeder tot haar niet geringe verbazing laat weten dat die al lang dood is. 'Hij komt al bijna weer terug.'

Zogenaamde bruine vegen
De fysiotherapeut heeft een rek met folders in zijn wachtkamer, waaronder 'Obstipatie'. Los van angstaanjagende hulpmiddelen zoals de 'rectale oefenballon' wordt daarin gerept van onder veel meer: 'Wanneer de endeldarm (over)vol is, kan het gehele darmstelsel ontregeld worden. Het kan leiden tot een massaal samentrekken van zowel dunne als dikke darm waardoor enorme hoeveelheden ontlasting geloosd worden.' Een leuke, ambigue zin, door de dubbele betekenis van 'waardoor', welke onduidelijkheid verder in de hand wordt gewerkt door het ontbreken van een komma voor 'waardoor'; nu is de suggestie dat de darmen 'massaal' samentrekken op het moment dat er 'enorme hoeveelheden geloosd worden', in plaats van met als gevolg dat... Het wordt een beetje een vies praatje, maar de Taaldokter wil het u niet onthouden: 'Ook kan dunne ontlasting [...] langs de ontlastingsprop in de endeldarm gaan lekken. [...] Soms worden er kleine proppen harde ontlasting spontaan door de endeldarm naar buiten gewerkt. Dit is herkenbaar aan de zogenaamde bruine vegen in het ondergoed.' Je merkt daar verder niks van, het is 'herkenbaar'. De zogenoemde, zogeheten, zogenaamde 'bruine vegen'. Die dus blijkbaar eigenlijk, of officieel, anders heten, vermoedelijk macula brunnea ofzo.

Vraag
Wat wordt er vaker gezegd op de tv: 'adrealine' of 'indentiteit'?

Lees boeken seizoen
Voer voor het 'platform' Signalering Onjuist Spatiegebruik (SOS). Vooral dat 'boeken seizoen', wapperend tijdens de beurs Manuscripta in Amsterdam, is pijnlijk. Maar ook het 'voedsel en waren autoriteit', aan een Amsterdamse pui, mag er wezen.

Arelaxt in disbalans
Op één nazomerterras gehoord: 'arelaxt' en 'disbalans'. Over dat laatste zijn we snel klaar: 'onbalans' zou normaler klinken, 'niet in balans' nog beter. De Taaldokter vermoedt een gevoel van dikdoenerij. Met het prefix dis- klinkt alles al snel professioneler en serieuzer. Lekker belangrijk. Dat eerste is interessanter, alleen al omdat er niet zo eentweedrie een goed alternatief is voor 'relaxt' - dat vaak wordt gebruikt, en hier eigenlijk alleen opviel door dat 'a-'. Ontspannen? Dat is te beperkt. 'Relaxt' combineert 'ontspannen', 'zonder gedoe', 'leuk', en nog wel meer betekenissen. Dus kun je ook arelaxt zijn. Wat niet het geval was op dat nazomerterras.

Uitgelezen
Knuffelpoliticus Winsemius op tv: 'Ik heb de rapporten ingelezen.' Inlezen. Bedoelend: 'Ik heb er een blik in geworpen.' Niet: 'Ik heb me in de materie verdiept', maar dat wel suggererend. Benieuwd of dit aftreksel van termen zoals 'inrijden' en 'indrinken' verder productief zal blijken te zijn: inluisteren, ineten, inschrijven.

Passief
Voetbaltrainer Van Gaal over spits Van Nistelrooij: 'Je ziet dat hij veel wil bewegen, maar in een 4-3-3-systeem moet de spits zich in de zestoen laten gebruiken.' Commentaar overbodig.

Gehoord
(Met Utrechts accent:) ''t Kost twintig miljoen as je't snel zeg ist nie veel.'

Buiten spelen
Iemand van de 'Anti fascistische Aktie': 'allemaal mensen bij wie er heel veel emoties boven komen spelen.' Dat blijf je houden met die volwassen padviinders.

Ook gehoord
'Dat kun je op je borst schrijven.'

Philip Freriks revisited
'Is dat niet in tegenstrijd met elkaar?' (Nee, integendeel: in overeenstemming met zichzelf.)

Even een gedachte
De Taalprof heeft er een hele discussie over aangezwengeld, en nu doet de Taaldokter ook een duit in het zakje. Zou voor personen moeten gelden: van, voor, door wie, et cetera, en voor zaken waarvan, waarvoor, waardoor et cetera? En zou je dus niet mogen zeggen: het meisje waarvoor ik een cadeau kocht? Of de man waardoor ik een hekel heb aan taal? Het zal de Taaldokter worst zijn, behalve als onduidelijkheid kan optreden door het gebruik van bijvoorbeeld 'waardoor' dat verwijst naar personen. Voor zo ver de Taaldokter dat nu overziet, gaat het om gevallen waarin 'waardoor' zowel kan slaan op de persoon als terugwijzen naar een deel van de zin: 'De Arbeidsinspectie mag tuinders niet beboeten die vorig jaar de oogst hadden uitbesteed aan Poolse arbeidskrachten, waarvoor / voor wie ze geen vergunning haden aangevraagd.' In het waarvoor-scenario is geen vergunning aangevraagd voor het uitbesteden van de oogst aan Poolse werknemers, in het voor wie- scenario is geen vergunning aangevraagd voor de Polen zelf.

Ladelichter
Mooie hypercorrectie  bij de ondertiteling van een TV-item over Kuifje in Congo: inboorlingen blijken Kuifjes vermeende racisme minder belangrijk te vinden dan het feit dat verkoop van zijn beeltenis en aanverwante parafernalia geld in het 'laadje' brengt.

Trosje yoghurt
Een 'hangglider' had het op het onvolprezen Noord-Hoollandse RTV NH over meevliegen met een 'kudde meeuwen'.

Melagomane Pelvis
Een 'Elvis-kenner' vond het zo mooi dat de King zo een allekunner was: 'van mierzoet tot melagomaan drama'.

Gehoord
'Dit wrikt dus', terwijl er iets bedoeld werd als 'er is frictie, wrijving. Ach, wat maakt het uit. De Taaldokter kent ook iemand die het over 'wroetvrouwen' heeft.

Uit het wonderbaarlijke voetballexicon
Henk ten Cate, Ajax-trainer, de man die het zo rustig aan doet dat je denkt dat hij al is overleden, en aan wie de Taaldokter tóch nog kans ziet een hekel te krijgen gedurende die wurgende minuten dat die man niks mag zeggen op radio en TV, is ook sterk in relativeren - althans opzichtige pogingen daartoe - als 'dragende spelers' vertrekken, en lijst er dan gerust een zelf aangepaste uitdrukking tegenaan: 'Je moet niet je hele verwachtingspatroon de helling op gooien omdat één speler weg is.' Beeldend.

Lachen met Teletekst
Ook Teletekst was de verjaardag van Harry M. te A. niet ontgaan. Op een der pagina's werden drie items aangekondigd, die een vermakelijke combinatie vormden. Zij begonnen respectievelijk als volgt: 'Op het IJsselmeer bij Hindelopen is een platbodem gezonken.'; 'In de zeehaven van IJmuiden is een 60 meter hoge kraan ingestort.'; 'In Amsterdam is een receptie gehouden voor Harry Mulisch.'

Weermannentaal
Weerman Verhoef op het NOS-journaal: '... En hier zien we een wegtrekkende pluk met bewolking...' Een pluk met bewolking. Weermannen grossieren namelijk in uiteenlopende plukken: die met bewolking, maar ook plukken met motregen, natte sneeuw en ijzel, en op dergelijke hoogtijdagen eten zij dan een toefje met slagroom.

Troep
Kop in Het Parool, dat steeds meer gaat lijken op lokale tv-zender AT5 op papier: '26.000 troepen naar Darfoer' - bedoelende: 26.000 soldaten. Anno 2007 zijn soldaten, volgens Het Parool, 'troepen'. De Taaldokter heeft dat ook in het Engels altijd gek gevonden; 'troops', refererend aan individuen. Niet iets om over te nemen.

Veelslikker
Een avondje voor de buis levert altijd iets op. Eerder spraken wij hier al van het Klinkerslikken. Onze minister-president slikt nog veel meer. Op tv had hij het onlangs over de 'autobielindustie.'

De vernieling in
Op tv een 'hulpverleenster' (een term die suggereert dat er zoeits bestaat als 'algemeen hulp verlenen'), van een instantie met de debiele naam 'Bemoeizorg', die de onsterfelijke woorden sprak: 'En dan ga je kijken: hoe kan ik ze verder de hulpverlening in helpen?' Klinkt als...

Obersoefening
Brusselse obers oefenen Nederlands. Volgens de krant op het web: 'Via gratis oefensessies en een zakwoordenboekje dat het Huis van het Nederlands samenstelde, kunnen obers sleutelzinnen die ze dagelijks gebruiken, inoefenen.' Getver.

Koninkje spelen
Nieuws op internet: 'Na het aansteken van een kaars ter ere van Bhumibol, het spelen van enkele Koninklijke lieden én een spectaculair vuurwerk, was het eindelijk tijd voor de volksliederen van beide landen.' Geen 'volkslieden'. Wel koninklijke lui. Binnenkort ook kinden, eien en runden? Zou er een tendens bestaan de verbuiging van zelfstandige naamwoorden op -eren te vereenvoudigen tot -en?

English wortel
Zoals bekend komt er niets goeds van het hangen in cafés, maar soms hoort de Taaldokter er prachtige, orenflapperende onzin. Onlangs weer, door een - enigszins beschonken - Nederlander, die - God weet waarom - een Engelsman duidelijk wilde maken wat  'wortel' betekent: 'An English wortel is a carrot.' Misschien wilde hij zeggen: 'In English, wortel is carrot', en zat zijn tong hem in de weg, maar waarschijnlijk zelfs dat niet.

Presenteerblaadje
Een jongere dan weer, reagerend op of verwijzend naar diezelfde Balkenende, bestond het om te zeggen: 'Wij hebben oplossingen aangedragen voor de minister.' Denkt zo een vroegoude lummel met dergelijke ontaal kans te maken op een politieke carrière? Waarschijnlijk heeft hij gelijk. Maar de Taaldokter ziet steeds een presenteerblaadje voor zijn vermoeide geestesoog, met - naast de droge 'mariakaakjes' ( 'en nu fluiten!') -  de oplossingen, nu weer van de 'jongeren'. Je wordt er toch krankzinnig van; waarom niet gewoon oplossingen voorstellen? De lulligheid.

Nederland
P.Rosenmöller over tv-programma's die hij maakt: 'Als je in het buitenland mag reizen...' - Dat totaal misplaatste 'mag'. Die heikneuterige valse bescheidenheid. Dat religieuze dankbare tintje. Alsof er iemand is, die, wanneer je zegt: 'als ik in het buitenland reis' zegt: 'Oh! Buitenland! Reis! Mag dat wel!?'

Levendigheid terug in debat?
Op tv ging het weer over Fortuyn, et cetera. Termen die de Taaldokter dan ALTIJD hoort zijn 'de levendigheid weer terugbrengen in het debat', 'De mensen weer invloed geven', en 'De politiek weer dichter bij de burgers brengen.' Zo ook nu. Hoezo dat 'terugbrengen'? Hoezo 'weer'? KLETSPRAAT! Dat is nooit zo geweest, de Taaldokter moet er ook niet aan denken. Bah. Sinds het begin van de parlementaire democratie is er geen 'levendigheid in het debat' en wordt daar over geklaagd, en dat is goed en dat klopt, want anders was het geen parlementaire democratie.

Nu de Taaldokter zich toch opwindt: dit schreef hij vorig jaar rond deze tijd over De Kloof, onder de titel Drie Keer Kloven en de Kleine Man..

Kloven
Nog steeds en steeds vaker zweeft het, bij wijze van ‘daadkrachtige’ term door de ether: ‘kloven dichten’: de kloof tussen burgers en ‘politiek’ moet worden gedicht; nu lees ik weer dat de kloof tussen burgers en politie moet worden gedicht; et cetera ad infinitum.
Kunnen we die kloven niet gewoon laten voor wat ze zijn, en op ons gemak langs de afgrond dan wel door de diepten kuieren? Kunnen we ook nog een beetje genieten van het uitzicht. Leve de Kloof!

En wie is er weer de lul?
Juist – de Kleine Man. Omdat die kloven niet worden gedicht natuurlijk. ‘De burger’, ‘de gewone man’, ‘Jan met de pet’, tante Mien uit Winschoten’ – volgens Klovendichters moeten zij ineens allemaal ‘dichter bij de politiek’ komen. Of de politie, of welke instantie dan ook die zich aan gene zijde ophoudt. Referenda, gekozen burgemeesters, verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd, politici die ‘webloggen’ ten spijt: het lukt nooit. En het lukt niet omdat het niet hoort. ‘Het volk’ hóórt te roepen van ‘geen vertrouwen’ en ‘allemaal zakkenvullers’. Is dat erg? Als de Kleine Man het voor het zeggen krijgt, wordt het nog veel erger. Op naar de gekozen bakker!

Wat de mensen denken
Misschien mag ik nog even in herinnering roepen hoe het allemaal begon. Met wat de Amsterdamse stadstelevisiezender AT5 presteerde toen de echtgenoot van onze huidige vorstin het tijdelijke met het eeuwige had verwisseld: het straatinterview. Met de Gewone Man. Op de Dam. En deze Gewone Man verleidde tot de uitspraak: ‘Het is vreselijk. Eerst Pim, nu Claus. Hij zei wat de mensen dachten.’ Sindsdien is het niet meer goedgekomen.

Waar de vrijheid voor staat
Regisseur E. Terstall op het de Taaldokter altijd inspirerende Amsterdamse AT5, over zijn favoriete en inderdaad fijne standbeeld De Dokwerker aan het Jonas Daniël Meijerplein: 'Het is een icoon voor waar de vrijheid voor staat, zeg maar.' Die kan inderdaad zó de politiek in. Valt mee dat-ie niet zegt: 'een icoon van waar de vrijheid over gaat.'

Even gelijkwaardig dan de onze
Stijlicoon Geert Wilders op tv: 'Er zijn mensen die denken dat de islam even gelijkwaardig is dan onze cultuur' - of woorden van gelijke strekking, hoewel die niet geheel duidelijk is, in elk geval bezigde hij deze vernieuwende grammaticale constructie: een poëtische combinatie van een contaminatie met een hypercorrectie. Misschien zette hij zichzelf al losjes improviserend op het verkeerde been door niet gewoon 'gelijkwaardig aan' te zeggen, en floepte daardoor ook dat 'dan' er uit. Waarin mooi doorklinkt wat hij zelf denkt van die vermeende gelijkwaardigheid.

Oude kei
Soms moet de Taaldokter zichzelf terdege onderzoeken. Vaak is er dan middenstand in het geding
('Een half volkoren ongesneden graag.'
Per ongeluk zeg ik dat ook weleens
in cafés, overal
waar toonbanken zijn eigenlijk.
Maar bier bestellen bij de bakker,
dat is me nog niet overkomen. - uit: Jarig).

Zo ook deze ochtend, inderdaad bij de bakker, een broodje bestellend, en mezelf horend terwijl ik niet vraag om een broodje oude kaas met ei, maar om een 'broodje oude kei met aas'.

Ter plaatse
Bellen ter plaatse van de toegangsdeur! Zodat u daar belet kunt vragen. Tot zover onze verslaggever ter plaatse.



Boeien! Knevelen! Afvoeren!
Neen, dit stukje gaat niet over Andries 'boeit niet' Knevel. Al enkele jaren bezig 'lekker belangrijk' te verdringen van de top van de 'het interesseert me geen fluit'-synoniemen, is 'boeien' ('Ja, boeien') nu ook doorgedrongen in de kolommen van de koewaliteitskoerant NRC Handelsblad. Vandaag, 14 mei, op pagina 14: 'Ook het matte thuispubliek in Alkmaar wekte de indruk het toetje na de competitie niet te boeien', en op de achterpagina rept Ben 'de oogjes' Knapen van een Indonesisch kunstverzamelaar: 'Zijn vrouw Jane en twee - volwassen - kinderen boeien het, maar ook niet meer dan dat.' Wat is hier in Godsnaam aan de hand? Is dit toeval? Kennen NRC-journalisten het verschil niet tussen 'geboeid zijn door' en 'boeien'? Of maakt dat niet meer uit? Boeien, joh.

Goed nieuws: 'blijft ongewijzigd'
Het stond er weer eens, dit keer in de elektronische nieuwsbrief van dat sympathieke FairFood: 'Het telefoonnummer blijft ongewijzigd.' Groot nieuws: na jarenlang een ongewijzigd telefoonnummer gehad te hebben, delen wij u met vreugde mee dat ons nummer ook komend jaar ongewijzigd zal blijven! Klinkt dat misschien te gewoon: 'blijft hetzelfde', of desnoods 'is ongewijzigd'?

Lekker kritische jongen
Die Jan met de Tandjes van de EO, Van den Brink heet hij, wiens eerste vraag aan een hoge Nederlandse militair die net terug is uit Afghanistan luidt: 'Meneer zus en zo, wanneer wordt het vrede in Afghanistan?' Nee, dat is lekkere journalistiek! Daar zitten we op te wachten! Zo krijg je goede gesprekken! Godallemachtig, hij kijkt er nog bij of hij een antwoord verwacht als: 'Volgende week dinsdag.'

Vloekmonitor
En nu de Taaldokter het toch over dat kutlulkontfiguur heeft. Sinds een paar jaar laat de Bond tegen het Vloeken jaarlijks een 'vloekmonitor' maken, waarin staat hoe veel er op de Nederlandse tv wordt gevloekt. Onder grof taalgebruik verstaat de bond vloeken ('krachttermen onder aanroeping van de naam van God en/of Jezus en/of een "bede" om verdoemenis'), bastaardvloeken ('verbasteringen van vloeken'), verwensingen ('woorden waarmee men een ander iets ergs, iets onaangenaams of iets negatiefs toewenst'), scheldwoorden ('honende, beledigende woorden, waarmee men iemand negatief karakteriseert'), en schuttingwoorden ('platte, obscene woorden (minus de scheldwoorden)'). Als voorbeelden noemt het rapport - naast de obligate godverdommes: gadverdarrie, jeeminee, getsie, tjeetje, krijg de pleuris, stik, val dood, barst, pleur op, opdondertje, sukkel, eikel, debiel, brillenjood, trut, uilskuiken, lul de behanger, kut Marokkaan [sic - met spatie!], kut, kut met peren, kloterig, lullig, er is geen zak aan, retegoed, opnaaien, gezeik, ergens schijt aan hebben, gelul, maar ook Engelse termen als asshole, motherfucker, shit, fuck en bullshit. Ook het gebruik van God of Jezus als stopwoord is een vloek, aldus het rapport. Pieskakstront hebben die lui niks beters te doen.

Spookleerlingen?
Op de website van een Amsterdamse middelbare school: 'Ben je een bestaande of toekomstige leerling? Surf snel verder naar onze leerlinginfo.' Mooi is dat: leerlingen zijn 'bestaande leerlingen', en toekomstige leerlingen lijken dus 'niet-bestaande leerlingen' te zijn. Rare zucht naar een soort volledigheid, vergelijkbaar met 'het uitgevoerde onderzoek', en 'de gemaakte afspraak'. Schrappen!

Die-en dat-fobie
Uit de aankondiging per e-mail van een dichtersavond: 'Jo Peters zorgde er bovendien niet alleen voor dat de dichters gelezen werden, hij liet ze ook horen tijdens het Poëziefestival in Landgraaf waar hij de initiatiefnemer van was en welke nog altijd tweejaarlijks wordt gehouden.' HA-HA-HA-HA! Het festival welke wordt gehouden. Houd daar nou toch eens een keer mee op! Zoals Johan Cruijff als enige betrekkelijk voornaamwoord 'wie' kent ('Ploegen wie meer scoren, winnnen'), kennen deze would-be-juristen-en-lekker-belangrijk-doeners alleen 'welke'. Remedie: duizend keer zeggen: 'Het woord dat ik schrijf, de woorden die ik zeg.'

Uitvragen
Na het verwerpelijke 'bevragen' werd de Taaldokter vandaag een nieuwe variant van het 'ondervragen' toegevoegd, door een secretaresse of office-manager van een onderwijsinstelling te Nijmegen, die meende hem - nog af en toe werkzaam als journalist en in die hoedanigheid op zoek naar secretaresses overste - volledig te moeten uithoren over 'waar het precies over gaat', de schrik van ieder telefonische interviewer, want je legt zoiets uit en vervolgens verbinden ze je door, of wordt de verbinding om nooit opgehelderde redenen verbroken: 'Dan weet hij waar het over gaat, omdat ik u alvast een beetje uitvraag.' Getverdémme! Vooral dat 'alvast'. 'Ik vraag u alvast een beetje uit.' Ik warm u alvast een beetje op. Daarna woon ik u helemaal uit. Huuuh. Met dat interview is het niks geworden.

Lekker belangrijk
Er was een man op de sportschool. En die man vertelde, ongevraagd, met belangrijke stem, wat hij deed voor de kost: 'Ik zit in het vastgoedbeheer.' Grote vraagtekens zweefden door het zwerk, maar vragen wilde de Taaldokter niet want de man was niet zo'n leuke man. Twee dagen later zag hij de man in een bewakingsautootje voor een gebouw zitten.

Uitgelezen
Vrouw op tv: '...Toen ben ik al die boeken gaan lezen die hij had. En ik leesde nooit boeken...'

Vacature
Jongetje, jaar of achttien, op het voetbalpleintje, petje achterstevoren (afnemen bij het koppen), geheel opgaand in het moderne bioritme van het onvermijdelijke  ghettoblastertje, vertelt vriendjes over afwijzing bij sollicitatie: 'Volgende keer schrijf ik gewoon een goeiere brief.' Knappe werkgever die dan niet voor de bijl gaat.

Waaro moet dat heen?
Leverancier van biodiesel, wijzend op tonnen restaurantafval: 'Dat halen wij graag weg hiero om daaro biodiesel van te maken.' Let vooral op het - nieuwe? - gebruik van 'daaro' als deel van het gesplitste voornaamwoordelijk bijwoord 'daaro van'.
Ook schoot de Taaldokter met enige weemoed de herinnering te binnen aan Hugo Z., dol van verliefdheid, roepend uit het getraliede keukenraam toen het object van zijn gevoelens in een luchtig niemendalletje langswiegde, in een absurde poging een gesprek aan te knopen: 'Waaro werrek jij dan hiero?'

Optimum (ingezonden door oud-hoogleraar)
Uit een Hema-tafelkaart in Ede: 'De huidige indeling is niet duidelijk en is voor de NIET-roker niet het meest optimaal haalbare...' Ja, een klassieker: 'het meest optimale' hoor je steeds vaker - net zoiets als 'witter dan wit' wassen. Terwijl optimaal toch echt al zo goed mogelijk is.

Heel interessant, maar gaat u verder... (ingezonden door universiteitsvoorlichter)
Tegengekomen in een e-mailvraag: 'Kunt u mij vertellen of die en die promotie intresant is.' (Bijna net zo'n bron van vreugde en inspiratie als het plotseling dagende besef dat de naam van de voetballer Olde Riekerink niets anders betekende dan 'Oude Stinkerd'.)

Door schade en schande (ingezonden door hoogleraar)
Aangetroffen in een paper van een student: 'Baadt het niet, het schaadt ook niet'.

Recept voor de Toekomst - NRC 6 maart
In weliswaar de kookrubriek, maar toch, kwaliteitskrant nietwaar, het prachtige: toekomstvoorspelling. Ook een klassieker, inderdaad, maar nog steeds krijgt de Taaldokter blosjes op zijn wangen van pret bij de gedachte aan verleden- en hedenvoorspellingen.

Sponsachtig
Waarom waarom wordt heden ten dag zo vaak gerept van 'sponsoren', en niet van sponsors? Denkt men dat dat sjieker, plechtiger,  indrukwekkender is? Volgens de Taaldokter is dit onzin.' Sponsoren' is een werkwoord. Sponsors is het meervoud van sponsor. Remedie: tien jaar lang het Algemeen Theoriebureau sponsoren.  

De Taaldokter moest glimlachen om de vertederende Braziliaanse voorkeur voor voornamen op -son.



Ingezonden
NOVA, 13/2, uit een interview met een coffeeshophouder:
'....met het oog op winstmerk voor hun bedrijfsmatigheden....'

Aandrang
Uit een als artikel gepresenteerd ´beleidsstuk´: 'Ook het Rijk is vaak een belangrijke speler, aandrang bij hogere overheden is essentieel.' Belangrijke speler, vaak... Lekker belangrijk, lijkt me. Maar die aandrang is wel heel raadselachtig. Hij geeft al kopjes.

Postbank Laadbak
Op de website van de Postbank verschijnt een pop-up met de tekst: ‘Even geduld aub. De gegevens worden ingeladen.’ INgeladen. Je ziet meteen een arbeider met opgestroopte mouwen en zwarte vegen op zijn overall met een kolenschop gegevens in een laadbak scheppen. Wat een rare letterlijke toepassing voor een overdrachtelijk begrip.

Administration
De Taaldokter is helemaal niet tegen Engelse termen, hij zou niet weten waarom , het is een keurige taal, maar Philip F. in het NOS-journaal die spreekt over ‘President Bush en zijn administratie’, dat gaat hem te ver.

Dood lijk
Nieuwslezeresje op Amsterdamse stadszender AT5: '... en troffen in het portiek het dodelijke lichaam van een man aan.'

Nog steeds te horen
'Eerstdaags.' Een klassieker.

Om gek van te worden
Taalvereenvoudiging. Je vraagt je af hoe hij ooit zo ingewikkeld heeft kunnen worden. Nu zeggen ze nooit meer dit of dat; althans niet als ik het hoor. Altijd die; ook autochtonen hoor, en de ondertitelaar van een tv-programma's op Discovery Channel, die repte van 'een boefje die ze gevangen had.'

Zelf gehoord
'Zoals het de laatste maanden ging met Ajax was ver benden de waard.'

Telegraaf
Al snel in het nieuwe jaar werd de naam van de heer S. weer verkeerd gespeld, in het veelgelezen ochtendblad met gezond verstand of zoiets, terwijl de twee (!) journalisten toch - naast de inhoud van de heer S. zijn artikel - evengoed diens naam hadden kunnen overschrijven.



Nix nieuws
Het nieuwe jaar begon weer goed, met de man die de heer S. meedeelde: 'Ik ben vroeger oud-marinier geweest.'

Lekkel
Dus maar snel een roempia gegeten.



Lekkel!

Terrism 1: beroepsmatig professional
In het kader van ‘nederlandtegenterrorisme’ (wat enigszins doet denken aan ‘Albino’s tegen zon’, of ‘Muizen tegen olifanten’) leest de Taaldokter de slagzin ‘In Nederland werken meer dan 200.000 professionals samen tegen terrorisme’.

Wat is dat toch, een professional? ‘Iemand die een ambacht, kunst of sport beroepsmatig beoefent’, luidt de on-line-definitie van Van Dale. Nu gelooft de Taaldokter al lang niet meer alles wat er in woordenboeken staat, en het rijtje ambacht, kunst en sport kent zo weinig onderlinge overeenkomsten dat het even goed uitgebreid kan worden met bijvoorbeeld ‘beroep’. ‘Iemand die een beroep beroepsmatig uitoefent’, krijg je dan. Dat staat er ongeveer. Ja: natuurlijk zeg je niet dat in Nederland meer dan 200.000 amateurs samenwerken tegen terrorisme – hoewel iedereen weet dat dat wel zo is.

Terrism 2: ‘Pfessials teen'
Je kunt ook gewoon zeggen: ‘200.000 Nederlanders werken beroeps matig samen tegen terrorisme’. Maar ja: vier lettergrepen - teveel. Maar ‘terrorisme dan’, roept u – dat heeft er wel... eh... ook vier! Ja, maar dat woord hoort inmiddels volkomen ten onrechte tot het collectieve idioom van de Nederlander (met navenante uitspraak - dank aan G. Bush en J.P. Balkenende: ‘terrism’). Nee: professionals. Lekker. Veilig gevoel. ‘Pfessials teen terrism’. Bah. Ontslaan wie dit verzonnen heeft.

Casual groente
Een koopman op de Amsterdamse Dappermarkt prijst zijn groente aan op een bordje: 'Oberjeans'. Nadere bestudering van de waar leert dat het om aubergines gaat.

Kip
In Amsterdam-West dan weer zag de heer S. ooit op het zeer toepasselijk vuile raam  van een Surinaams eethuis: 'Rote kip'. En niet in het kader van de blijkbaar zo goed werkende zelfgemaakte antireclame.

Hond of rund
De Israelische uitbater van een eethuis in het centrum ten slotte antwoordde een klant op diens vraag welk soort vlees in een gerecht zat: 'Chond.' Rund bedoelde hij, maar de man begreep 'hond' en was weg.

Beurt
De eigenaar van een Turks eetetablissement vroeg een dame voor de toonbank: 'Heeft u al een beurt gehad?'

Voor de zekerheid
Bij de pedicure hangt een bordje: 'S.v.p. melden of u medicijnen gebruikt of diabetes bent.'

Klinkerslikkers
Dirigent Haitink in oude documentaire: '... riptiesiepeerjodes...' De heer S. moest drie keer denken voor hij ontdekte met een Klinkerslikker te maken te hebben: 'repetitieperiodes', bedoelde de man. Dit type klinkerslikken komt vooral voor onder (would be-)artistiekerige types. Remedie: duizend keer 'svarabhaktivocaal' zeggen.

Ook mooi
Advocaat op tv: 'Zonder enig aanziens des persoon'.

Ozewiezewoze
'Zo en zo'. Of, platter: 'So en so'. Hypercorrect niet 'sowieso' denken te moeten zeggen: de heer S. hoort het steeds vaker. Nuffigheid of onbenul - het doet pijn.

Sinds de conducteur geen tang meer heeft...
... gaat vervoer per spoor hard achteruit. 'Goeiemorrege... eh... -middag. Hehe. Effe inoefenen.' INoefenen? Godallemachtig. Laat hij gewoon zijn vak uitoefenen.

Korter
De inslikkers slaan weer toe: nu hoorde ik iemand op de radio reppen van de 'Lympische Spelen'.

Hele kast
En wat te denken van de jeugdige actrice op de stadstelevisie, die ineens begon te vertellen: 'We hebben een hele leuke kast'? Die cast, daar was ik snel genoeg achter, maar waarom dat 'hele'? Was het een halve kast geweest, dan zou zo'n toevoeging enige relevantie hebben. Een heel leuke cast, dat bedoelde ze.

Tevreden met Taal
Een stukje dieptejournalistiek op het Vlaamse Sporza, tijdens het interview van de verslaggever met de zwemmer:
- 'Tevreden, heel erg tevreden - of ook wel een beetje ontgoocheld?'
- 'Tevreden, heel erg tevreden. Maar ook wel een beetje ontgoocheld natuurlijk.'
Perfect! Staat er op! Douchen en naar huis! - Ja, een vraaggesprek staat en valt met de kwaliteit van de interviewer. En die van de geïnterviewde natuurlijk. Als kijker was ik niet ontevreden, en maar een pietsje ontgoocheld.

Hoogwaardig
Journaalman Freriks: 'Randstadrail: een hoogwaardige openbaarvervoersverbinding tussen Rotterdam, Den Haag en Zoetermeer.' Ja, waarom zelf de moeite nemen iets te beschrijven als je toch een kleurenfolder met hapklare propaganda kunt citeren?

Kaas
Een ouwetje, op 24 oktober 2000 op tv: 'Binnen de kaders van de huidige wetgeving...' - waarbij 'kaders' wordt uitgesproken als 'kaes'. Vergelijk 'geenoonk' voor 'op een gegeven ogenblik'.

Vraag
Waar komen constructies als pomperdepom en - recenter - fuckerdefuck vandaan? Een soort vergrotende trap? De heer S. wilde dat hij de tijd had zich weer eens serieus met dat soort vragen bezig te houden. Wie het weet, mag het zeggen.

Zelf gebeurd
In een café een 'rode witte wijn' bestellen. Ik kan het aanbevelen: niemand die het hoort, ook u zelf niet, en u krijgt gwoon wat u wilt.

Uit eten 1
Restaurant in het verder best meevallende Almere. Vis. Vraag aan dienstertje om beetje citroen. Licht bevreemde blik, afdruipen naar achteren, door luik iets naar keuken roepen. Kok steekt hoofd om hoek luik. Onverstaanbare conversatie. Dan het meisje, luid plotseling: 'Ja weetikket, dat wil die vent!'

Uit eten 2
Weer vis in restaurant. Niet lekker. Reclameren bij ober. Of de kok de vis niet even kan proeven dan. 'Sorry, de kok lust geen vis.'

Onheilspellend
Jaren geleden trof de politie een groot aantal dode Chinezen aan achterin een bestelbusje, voordat dat de oversteek naar Engeland kon maken. 'Illegalen', door mensensmokkelaars als haringen in een ton gepropt. Veel ophef, dagenlang voorpaginanieuws. De volgende morgen echter al stond er een bericht op mijn natwoordapparaat, onmiskenbaar van een Engelssprekende Chinees. 'Sil? Hello sil? The chopsticks you oldeled ale leady.' Ik wou dat ik het verzonnen had.

Logica
Man wordt gevraagd waarom hij zijn trouwring om zijn pink draagt. Zijn 'partner' (spreek uit: 'paatnûh') antwoordt: 'Me man is homo.'

Schetenwappersjargon
Ook de wetenschap, die de voorhoede van het zelfstandig denken en formuleren zou moeten vormen, grossiert in clichés, zo leert ons de bijdrage van een anonieme voorlichter van een grote onderwijsinstelling te A.:
'Door externe ontwikkelingen in combinatie met onze ambitie een top kwalitatieve academie te blijven  met een zelfbewust en onderscheidend profiel en reputatie die proactief verbindingen zoekt met externe kennisinstellingen en bedrijven zal de komende jaren veel van de universiteit en ons allen gevraagd worden.'

Kloven
Nog steeds en steeds vaker zweeft het, bij wijze van ‘daadkrachtige’ term door de ether: ‘kloven dichten’: de kloof tussen burgers en ‘politiek’ moet worden gedicht; nu lees ik weer dat de kloof tussen burgers en politie moet worden gedicht; et cetera ad infinitum.
Kunnen we die kloven niet gewoon laten voor wat ze zijn, en op ons gemak langs de afgrond dan wel door de diepten kuieren? Kunnen we ook nog een beetje genieten van het uitzicht. Leve de Kloof!

En wie is er weer de lul?
Juist – de Kleine Man. Omdat die kloven niet worden gedicht natuurlijk. ‘De burger’, ‘de gewone man’, ‘Jan met de pet’, tante Mien uit Winschoten’ – volgens Klovendichters moeten zij ineens allemaal ‘dichter bij de politiek’ komen. Of de politie, of welke instantie dan ook die zich aan gene zijde ophoudt. Referenda, gekozen burgemeesters, verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd, politici die ‘webloggen’ ten spijt: het lukt nooit. En het lukt niet omdat het niet hoort. ‘Het volk’ hóórt te roepen van ‘geen vertrouwen’ en ‘allemaal zakkenvullers’. Is dat erg? Als de Kleine Man het voor het zeggen krijgt, wordt het nog veel erger. Op naar de gekozen bakker!

Wat de mensen denken
Misschien mag ik nog even in herinnering roepen hoe het allemaal begon. Met wat de Amsterdamse stadstelevisiezender AT5 presteerde toen de echtgenoot van onze huidige vorstin het tijdelijke met het eeuwige had verwisseld: het straatinterview. Met de Gewone Man. Op de Dam. En deze Gewone Man verleidde tot de uitspraak: ‘Het is vreselijk. Eerst Pim, nu Claus. Hij zei wat de mensen dachten.’ Sindsdien is het niet meer goedgekomen.

Bestialiteit
Ruud Gullit over Jong Oranje, in de aanloop naar de wedstrijd tegen het sterker geachte Frankrijk: 'Ze manoevreren zichzelf al een beetje in de underdog.'

Zelf gehoord
'Ik geef een stukje signaal af.' Getverdemme.

Dat kan ook
Op stadszender AT5 werd gerept van 'huishoudelijk geweld'. Ketsende pollepels, spinazie in het structuurbehang...

Ontwikkeling?
Steeds vaker te horen bij afkondigingen door presentatoren: 'Dank u wel voor dit moment.' Zojuist een intieme eenwording met de geïnterviewde beleefd? Of komen we later nog 'bij de gast terug'? Maar ook dat gebeurt nooit na deze moeizame stoplap.

Ze leren het nooit
Een CDA-mevrouw in Buitenhof: '... met een toekomstagenda aan de slag gaan.' Nee, met een agenda uit 1979, dat is lekker! En trouwens: 'aan de slag gaan'...? Stoeien? Beetje rollebollen? Lul toch niet zo stroef, zou mijn vriend de Bijna Altijd Slapende Pottenbakker uit Den Haag zeggen.

Ferme taal
Amsterdams GroenLinks-raadslid Marijke Vos op de vraag of ze zwervers wil dwingen tot het beteren van hun leven: 'Het is van belang dat we ze stevig aanspreken.' Goh dat is mooi zeg. 'Op hun verantwoordelijkheid' zeker? Blij dat ze dat zo stevig 'uitspreekt in de richting van de dakloze.' En de zomer is nog niet eens begonnen.

Gehoord
'Wie niet dom is, moet slim zijn.'

Gevat
Oudere bardame tegen ouwehoerende klant, na een kwartier: 'Zeg, heb jij vroeger bij Lulmeijer gewerkt?'

Als-vraag
Verkiezingstijd. Heerlijk. Balkenende op de vraag wat er gebeurt als de verkiezingsuitslag slecht is voor zijn partij: 'Ja, dat is een als-vraag.' Alsof dat hem van de plicht tot antwoorden ontslaat.

Gekrenkt
En nog iets: kan iedereen ophouden zich bij voortduring 'gekwetst' of 'gekrenkt' te voelen? Want daarmee heeft men collectief (christenen, moslims, swami's) het Ultieme Argument gevonden om anderen tot zwijgen te brengen en de democratie om zeep te helpen. Zie onder meer door 'kereltje Pechtold' 'gekwetste' politici. Laat me niet lachen zeg.

Honger en Armoe
En als ik nog even de Oude Socialist mag uithangen (wat ik niet ben): ik zag een PvdA'er en een VVD'er in discussie over 'de onderkant van de samenleving' (bah - vroeger noemden ze dat 'echte minima'), en hoorde die laatste zeggen dat 'we niet steeds naar de onderkant moeten kijken'. En dacht: ja mevrouwtje - het beschavingsniveau van een samenleving wordt nog steeds afgemeten aan de manier waarop die met haar armsten omgaat. Wie rijk is, is dat overal; armoede is overal anders. Dank u.

Aforisme
'Er is geen nieuws onder de zon.' (Lee Towers)

Wanhoop
Ajax-trainer Blind, die ooit een communicatietraining heeft gevolgd waarin 'rust uitstralen' het kernbegrip was, straalt nu zo veel rust uit dat je er bijna in blijft; hij doet steeds meer denken aan de Noord-Amerikaanse grensbewaker met spiegelbril en snor die een tv-ploeg verzekerde dat er 'geen Mexicaan' meer illegaal over de grens kwam, terwijl tijdens het drie minuten durende gesprekje zeker twaalf Mexicanen over de omheining klauterden, achter zijn rug.

Ik ben gebrand en het eens
Steeds vaker te horen: 'We waren gebrand om te winnen.' Of gewoon: 'We waren gebrand.' Gebrand zijn op wordt langzamerhand ingekort tot gebrand zijn. Vooral door voetballers. Net zoals 'het eens zijn met' tegenwoordig meestal 'het eens zijn' wordt: 'Ik ben het eens dat...' Of gewoon: 'Eens.' Vooral door politici, waarschijnlijk uit angst niet 'de taal van het volk' te spreken en te veel woorden te gebruiken. Wat ze unverfrohren blijven doen, behalve hier dan.

Wie A zegt...
Ook aan een onstuitbare opmars bezig: 'zowel... en...' in plaats van zowel... als.... Gewoon uit luiheid vermoedelijk; anders valt niet te verklaren waarom iemand in één zin van zichzelf al de weg kwijtraakt. Doet denken aan mensen die de opsomming van argumenten voor hun standpunt ferm beginnen met: 'A:...', om vervolgens door te gaan met 'en daar komt bij', 'ten tweede', 'verder', van alles, maar werkelijk nooit met 'B:...'

Aantallen Nederlanders vestigt aandacht op zich
Uit het NOS-journaal: 'De aantallen Nederlanders dat zich in België vestigt.' De bedenker had wel eens gehoord dat 'na aantal enkelvoud volgt', of een flutregel van gelijke strekking, en meende dus 'De aantallen Nederlanders die zich in België vestigen' maar te moeten hypercorrigeren. Reden te meer om dat vermaledijde 'aantallen' niet meer te gebruiken, en bijvoorbeeld de cijfers maar eens te noemen. Bijna net zo ergerlijk als het gebruik van '...tal': 'Een dertiental onderzoeken' - ja godverdomme, waren het er nou elf, twaalf, veertien, of wat?

Macroni op de Knarische Eilanden
Toen de heer Swanborn nog ambtenaar in functie was had hij een collega die klinkers inslikte. (De letters dus - de heer S. werkte niet bij het stratenonderhoud.)Die dus het omgekeerde deed van het invoegen van de zogeheten svarabhakti-vocaal (het woord dat de studietijd van de heer S. verlichtte), zoals te doen gebruikelijk bij de uitspraak van woorden als melk ('melluk') en kerk ('kerruk'); deze collega namelijk had het consequent over 'blonnetje' als hij ballonnetje bedoelde, en over 'klender' als hij kalender bedoelde. Op een of andere manier gebruikte hij die woorden heel veel. De heer S. moest er weer aan denken toen hij op tv iemand hoorde reppen van 'een vakantie op de Knarische Eilanden'. En dat riep weer de Rotterdamse chefkok in herinnering die de onsterfelijke woordelijk sprak: 'Ik hoef geen macroni. Doe mij maar lam.' Ongetwijfeld heeft die prachtige taalkunde ook voor dit verschijnsel een naam, maar de heer S. is even te lui om die op te zoeken.

Beleefd
Bij betreding van de kamer in het volledig inwisselbare conferentieoord op Hollands eigen bible belt (waar werkelijk nergens, van eetzalen tot toiletten, valt te ontsnappen aan de uit pienter genoeg onvindbaar opgestelde luidsprekers gekotste muzak, waarvan de samensteller een perverse voorkeur tentoonspreidt voor mierzoete versies van Bridge over troubled water) staat de tv aan; het scherm toont de tekst: 'Welcome de heer Swanborn'. Raarrr: gebiedende wijs? Dunglish? Wat doet dat lidwoord daar?

Multiculticonversatie
Met broer en diens Braziliaanse verloofde:
Broer: 'Ik kom zo.'
De heer S.: 'Dat lijkt me sterk.'
Zij: 'Fale Ingles.'
De heer S.: 'That likes me strong.'

'Nu we het er toch over hebben'
Dat alle presentatoren van radio- en tv-programma's, als ze een 'bruggetje maken', daar sinds enkele jaren iets bij zeggen over dat 'bruggetje': 'Dat is een heel mooi bruggetje.' Meta-media als het ware, waar je als kijker doodmoe van wordt. Nooit meer iemand die gewoon zegt: 'Nu ik het daar toch over heb...'

Het Taxiwezen
Sympathieke vrouwelijke chauffeur over haar branche op tv: 'Wat vroeger een verzorgend beroep was is nu een beetje aan het afkavelen.'

OV-ergernis
Utrechter in de trein: 'Hij vertrek waar je niet ben, hij gaat heen waar je niet mot weze, en ondertussen stoat-ie aanderhaalf uur stil.'

Koninklijk
Met opgetrokken wenkbrauwen lees ik op de flyer van een Haags 'American food'-restaurant, tussen het 'Laat prijzen ontploffen!!!' en 'Kom snel en verwen uw smaakpapillen': 'Wij zijn hofleverancier voor beveiliging- en taxibedrijven, u ook?' Sindsdien is de associatie met bijbeunende prinsen in het 'beveiligings- en taxiwezen' niet meer uit mijn hoofd. Koninklijk Algemeen Theoriebureau, sedert 1965. Hofleverancier voor u!

Recycling
's Nachts over de radio: 'In Bulgarije worden zigeuners gezien als tweedehands burgers.' Deed denken aan Reves 'tweedehands eieren'.  

Spoorwegpoëzie
'Dames en heren, het treinstel met nummer 8419 blijft achter en wordt afgerangeerd.' Uitgerangeerd. Kaltgestellt. Weg.

Actrice op tv: '... alleen al daarom zouden de mensen dit stuk moeten zien.' Het ontbreekt er nog maar aan dat ze Wiegeliaans repte van 'de mensen in het land'. Met dat de is de zin op een of andere manier irritanter dan zonder.

Inoefenen
Onderwijsonderzoeker: 'Het lijkt er op dat je je meer moet richten op het inoefenen van een bepaalde methode.' Welja. Hij oefent zijn vak uit, denk ik maar.

Meedoen is belangrijker dan deelnemen
'We doen er alles aan om mee te participeren.'

Gevoelens kwetsen
Antwoordoptie in de 'nationale karakterquiz' of iets dergelijks: 'U zegt dat de jurk mooi is, u wilt haar gevoelens niet kwetsen.' Nog afgezien van het akelig indirecte (stel je voor dat je haar zélf zou kwetsen!) een goedkoop Amerikanisme: 'You don't want to hurt her feelings.' Waar moet dat heen.

Verwarring
‘U haalt realiteit en werkelijkheid door elkaar.’

Bij wijze van wreken...
Al jaren aan de gang: nooit meer ‘bij wijze van spreken’ zeggen, maar alleen ‘bij wijze van’. Liefst gecombineerd met de als virtuele aanhalingstekens ter weerszijden van een onbenullig hoofd in de lucht gestoken gekromde wijs- en middelvinger. Bij wijze van wat anders in godsnaam?

Bevraging
Interviewers, in de media, maar vooral wetenschappelijke onderzoekers, ondervragen geen mensen meer: ze bevragen. Gedverdemme. Ondervragen zal wel te autoritair overkomen. Lekker democratisch elkaar bevragen.

Dood
Bewoners van verpleeghuizen schijnen te kunnen ‘versterven’, althans volgens Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Clémence Ross in haar Poldernederlands. Afsterven dus eigenlijk.

Te paard
In dat kader repte ook iemand van: ‘het lijden wat daarmee gepaard gaat’,  bedoelende: ‘het lijden waarmee dat gepaard gaat’.

Uithuizig
Projectontwikkelaar: ‘...zodat de nieuwe huurder over een paar weken kan inhuizen.’ Wat zullen we nou krijgen? Is ‘intrekken’ niet goed genoeg? Of is dit meer, en voelt de inhuizer zich meteen thuis in zijn nieuwe inwoning?

Fake
‘Virtual reality’ heette vroeger gewoon nep.

Paris Texas?
Gehoord: ‘We gaan van de zomer op vakantie naar Nais en Ken.’ Bedoeld: Nice en Cannes.

Lesbos
Je zág hem zoeken naar het woord, en toen het eindelijk met een glimlach zijn mond verliet wilde ik applaudisseren voor de Algerijnse ober in het Amsterdamse café, die, gevraagd naar twee dames die net de zaak hadden verlaten, opmerkte: ‘Dat zijn eh... twee Lesbiaantjes.’

Uit eten
Bediend door vriendelijke Indiër. Ik heb zin in iets pittigs, en verifieer bij de man of het gerecht van mijn keuze wel echt ‘hot’ is. ‘Yes, very hot.’ Mijn tafelgenoot wil iets milders, wijst een gerecht op de kaart aan waar ‘medium’ achter staat en vraagt of dat wel echt mild is. Antwoord: ‘Yes yes, very very medium!’

Lijden
Afghaan tot westerse oorlogsjournalist: ‘Mister! We! People! Very very suffer!’

Effectief
Behulpzame Braziliaanse: ‘You problem? Call me: I solution.’

Ballast
Spreken in telegramstijl, dat wordt het helemaal, hoewel het telegram zelf inmiddels uitsterft. ‘Tweede helft januari’, hoor ik nu weer. Het ís ook vermoeiend, spreken. Meest absurde voorbeeld is wel dat sinds enkele jaren de aankondigingen van de onderwerpen in de tv-journaals in telegramstijl worden geformuleerd, als krantenkoppen: ‘Balkenende naar paus’.

Confrontatie
Vermoedelijk overgewaaid uit de Verenigde Staten van Amerika: confronteren - zonder voorwerp. ‘Wij confronteerden Van der Horst.’ Vooral in assertieve consumentenprogramma’s wordt heel wat afgeconfronteerd.

Voetbalmuis
Commentator Frank Snoeks tijdens een wedstrijd Barcelona-Chelsea: ‘De muis is gebraden.’

Tv-taal
Waarom heet reclame sinds enkele jaren ‘mededelingen’? ‘Dat hoort u na de mededelingen.’
En waarom altijd die ‘Erkende Goede Doelen’? Wie is eigenlijk de Goededoelenautoriteit die dat bepaalt?

Alien
Driejarige neemt mij verbaasd op en vraagt aan zijn moeder: ‘Mama, hoe heet het land waar hij woont?’

Boekenverslindster
O, ze las zo graag: ‘Het Boek van Vlees van Wolkers, Het Stenen Doodsbed van Mulisch, en onlangs nog De Binten, van Bordewijk.’

Uitje?
Zegt ze: ‘Laten we naar de Horticus Botanicus gaan.’

De Tsunami-song

Zit ik net lekker aan de bami
Komt er zo’n tsunami!
Christen, moslim jood of swami
- je lult niet meer na zo’n tsunami!

O o, Tsunami!
Die bami is nu origami
en de salami is pastrami
- o o, tsunami! (3 x)

Logistieke problemen
In de trein tussen Alkmaar-Noord en Amsterdam:’Ja dames en heren, u merkt het: we staan even stil. De reden is logistieke problemen.’ De logistieke problemen bestonden eruit dat zeven (7!) spoorwegbeambten zich wat onwennig bezighielden met een zwartslaper, d.w.z. een man die zonder kaartje in de trein had liggen slapen, zich niet wilde identificeren, en op station Alkmaar werd overgeleverd aan de spoorwegpolitie. Met rode oortjes van opwinding begonnen de zeven druk mobiel te bellen - je maakt wat mee - terwijl de man - die de indruk wekte dit vaker mee te maken - in de boeien werd geslagen en afgevoerd door twee potige jongens van Jan de Wit, stavast en zessen klaar. ‘Logistieke problemen’. Waarom niet gewoon gezegd wat er aan de hand was, terwijl alle reizigers keken?

Verboden
‘Ik heb dingen niet gedaan die niet gemogen worden.’ - Man in café die merkwaardig kwiek opveerde en een niet te stuiten maar ook niet te volgen woordenvloed uitstortte toen ergens het woord ‘Jellinek’ viel. Vervolgens murmelde hij: ‘De Jellinek issssz n probleemmm...’ En toen begon het: ‘Ikkebb bessst n tressant vehaal... Er wasssz eensssz..... n sprookje....’

Volksetymologie
‘Je moet goed besneden ten ijs komen.’ Weliswaar een onderwijzer die dit zei, maar meer een fietser dan een schaatser - vandaar.

De collega’s
En waarom doen nieuwslezers en andere presentatoren ons de laatste tijd de groeten en andere heilwensen toekomen ‘mede namens de collega’s’? Niet: ‘mijn collega’s’, of ‘onze collega’s’, nee: ‘de collega’s’. Valse bescheidenheid? Ik ben bang dat - ook hier - ordinaire schijterigheid de oorzaak is: ‘mijn, onze... dat klinkt wel erg egocentrisch... laat ik het maar hebben over de collega’s.’ Alsof je de groeten doet namens een paar stellingkasten - wat allicht niet ver bezijden de waarheid is. Overigens duikt deze flauwekul ook al op in tweegesprekken: vooral ministers hebben het graag over de collega’s.

De justitie
Gehoord op tv: ‘Hij moet tekst en uitleg gaan geven aan de justitie in Berlijn.’ De majesteit is ook in opmars. Misschien ligt dat gedoe met ‘de collega’s’ wel gewoon aan groeiende populariteit van de. Binnenkort gaan we lekker met de vakantie.

Koeman OK
‘Okee, dat weet je als je trainer bent van Ajax.’ ‘Ja okee, het was niet goed, maar ook niet zo slecht.’ In elke zin ‘okee’ gebruiken, denkend de vragensteller op die manier bij voorbaat de wind uit de zeilen te nemen, wat meestal nog lukte ook, en jezelf meteen excuserend door je vermeende realiteitszin, alles uitgesproken in dat zijige Nederlands. Bord karnemelkse pap waaruit af en toe een oprisping naar boven borrelt. Maar al draagt een aap een gouden ring... En dat geldt ook voor mevrouw K., die ooit voor dolle vreugde zorgde door hypercorrect te zeggen: Dat is niet mijn pakje aan.’

Piepelen
Man uit de Straat op tv: ‘We zijn gewoon gepiemeld.’

Soapies lezen!
Scène uit GTST: ‘Ik heb wel drie boeken volgelezen!’

Emo-tv
Man op tv, na 25 jaar huwelijk pakte zijn vrouw ineens zonder opgaaf van redenen haar biezen. Invoelende interviewster op zachte maar indringende toon: ‘En wat gebeurde er toen met je?’ Man: ‘Niks.’

Belgische ramp op tv
‘Op een gegeven moment is een van de drie evacuatieplaatsen zelf geëvacueerd moeten worden.’

Nog een Belg
‘Het is niet uitgesloten, het is zelfs geheel denkbeeldig.’

Maar wat dan wel?
Gehoord: ‘Ik lees altijd. Maar nooit geen boeken.’

Prostitueebezoek
Onder anderen specialist Zwagerman repte van ‘prostitutiebezoek’.

In de marinade
Gereanimeerde vrouw in ziekenhuis: ‘Ik moest worden gemarineerd.’

Uitrukbroek
Amsterdamse brandweerman, op de lokale tv-zender gevraagd wat hij en zijn collega’s dragen op de blusboot die meevaart tijdens de ‘Gay Pride Canal Parade’: ‘De gewone uitrukbroek met bretels.’

In de richting
Vakbondstiep Doekle Terpstra: ‘Wij spreken uit in de richting van het kabinet...’ Welja joh. Geef maar een stukje signaal af. Je kunt evengoed flessenpost proberen. Het syndroom van Richting, heet dat. Jammer, want zijn accent roept sympathie op.

Vroeger, thoen allesch nog andersch wasch...
Al jaren hoor ik: ‘Tot voor een paar jaar geleden...’

Hammies
Volwassen frisgeboende huismoeder, agente van politie, tegen lunchtijd, tijdens een inval bij een wetsovertredend bedrijf: ‘We hebben nog geen hammies gehad, ik wil hammies.’ Boterhammen bedoelde ze, maar het Schoolreisjesgevoel maakte dat ze dat niet over haar lippen kon krijgen.

Dichtersstemmen
Van Lucebert zeiden ze altijd al dat je die ‘toch echt moest hebben voorlezen’, want dat ‘voegde een dimensie toe’. Pathetische kobold. Maar nu droeg Gerrit Kouwenaar voor op de tv, geheel in stijl, puffend achter een tafel, wandelend in de tuin, en ik kon alleen maar denken: man haal die snor weg.

Bij benadering
Max Velthuijs (van Kikker): ‘Ik schat zo’n beetje hoe laat het is ongeveer.’

Nasi
Barend en Van Dorp hebben onder anderen Ramsey Nasr te gast, het gesprek gaat over Indonesië, en Frits wil een woordgrap maken op de link Indonesië-Ramsey: ‘Ja! Ramsji nasses!’ Waarschijnlijk bedoelde hij nasi rames, maar niets is zeker.

Tv
De kijkster: ‘Eerst kijk ik ie-aar en dan de prektus.’
De bekekene: ‘Van hiepnose kejje lichamelijke letsels overhouwe’

Klemtoon
Vergis ik me, of is er een algemene klemtoonverschuiving van ónsamenhangend naar onsamenhángend? Alsof er ook ‘onsamenzittend’ en ‘onsamenliggend’ zijn.

Pijnlijk
Vlijmscherpe analist van het politieke gewoel: ‘Fortuyn legde de zere vinger op de pols.’

Niet destabiliseren
CNN is ook altijd goed in het letterlijk overnemen van persberichten uit het Witte Huis: ‘President Bush has warned Iran not to destabilize Afghanistan.’

Kaas
‘Binnen de kaders van de huidige wetgeving...’ - waarbij ‘kaders’ wordt uitgesproken als ‘kaas’.

Aanstalten
Moeder haalt Sebastiaan op, die is wezen spelen.
‘Dag Sebastiaan!’
‘Doei!’
‘Sebas, met twee woorden spreken!’
‘Nou doei!’

Van Verlosser tot seikert
Tegen een paar jongetjes van een jaar of acht laat ik de naam Cruyff vallen. Reactie: ‘Johan Cruyff, dat is toch die zeikerd van tv?’ Verfrissend.

Geen nieuws
Lee Towers over zijn ‘grote hobby geschiedenis’: ‘Machtig mooi, Alexander de Grootes enzo - er is geen nieuws onder de zon.’