Ziektebeelden

Vraag op LinkedIn: 'Welke LinkedIn expert wil Deli XL helpen met een down to earth workshop over het zakelijk inzetten en uitnutten van LinkedIn?' Uitnutten. Je denkt aan een grap, maar het is serieus bedoeld. Kwestie van smaak, want de term kan best 'nuttig' zijn in de betekenis: 'volledig, optimaal benutten'. Zo zou de Taaldokter het dan ook gewoon noemen. Want 'uitnutten', kom nou toch! Die schraperige, voor-een-dubbeltje-op-de-eerste-rang-connotatie ook - hij zag de workshoptitel al voor zich: 'LinkedIn: nu gratis geheel uitgenut!'

Al eerder signaleerde de Taaldokter dat het sommigen te complex lijkt om wederkerende werkwoorden te gebruiken; de wederkerende voornaamwoorden keren minder en minder weder.

Zo wordt zich realiseren langzaamaan 'realiseren', en zich toeleggen op 'toeleggen op'. Ook werd al een verbasterde vaste uitdrukking opgetekend: 'Als ook ethici daar hun hoofd over hebben gebroken...' (in plaats van zich daar het hoofd over hebben gebroken).

Het verschijnsel wil nog wel eens betekenisverwarring veroorzaken: ‘iets realiseren’ is iets geheel anders dan je iets realiseren, en ‘toeleggen op’ heeft niets te maken met je toeleggen op.

Het populairst lijkt ‘afspelen’ te zijn. Vandaag weer twee voorbeelden, van weblog dejaap.nl en uit het blad Flair: ‘op welk niveau afspelen’ en ‘in de jaren dertig afspelen’.

Over de oorzaak tast hij in het duister. Angst voor overdreven versleten te worden, oerhollands economisch instinct (net zo veel weglaten dat het nog begrijpelijk blijft), luiheid? Maar waarom zijn ‘zich beseffen’ en ‘zich irriteren’ dan bezig aan zo’n onstuitbare opmars? Het meest raadselachtig is nog wel dat bij de twee synoniemen ‘zich realiseren’ en ‘beseffen’ omgekeerde ontwikkelingen gaande zijn.

Hoe lang het verschijnsel al voordoet, herinnert de Taaldokter niet. Maar misschien vergist hij en verspreken de mensen gewoon. Daar kan hij wel wat bij voorstellen. Toch verslikt hij elke keer als hij leest dat iets afspeelt. Hij windt er zo langzamerhand behoorlijk over op: ‘speelt af in de jaren dertig’ - scheer toch weg!

Datzelfde bol.com biedt je de optie: ‘Ik wil ieder artikel ontvangen zodra deze beschikbaar is en betaal slechts eenmaal de verzendkosten ongeacht het aantal pakketten.’ Deze artikel. Taal zonder kloten. Zie: ziektebeelden.

Minister U. Rosenthal 'geeft' regelmatig van alles 'aan'. Dat doet hij dan 'richting' iets of iemand. En dat kan dan bijvoorbeeld gaan over de relatie die deze geadresseerden hebben 'naar' iets of iemand anders ('toe').

Het meest recente staaltje Rosenthals was zijn opmerking dat de arrestatie van Mladic 'genoegdoening naar de nabestaanden' betekende. Natuurlijk had hij ook 'richting de nabestaanden' kunnen zeggen, of 'naar de nabestaanden toe', maar dit keer koos hij voor 'naar de nabestaanden'. Mooi, kort, allitererend.

Maar waarom gebruikte hij eigenlijk niet gewoon 'voor de nabestaanden'? Waarom leggen lijders aan het Syndroom van Richting en de Naartoe-Neiging die volkomen irrelevante nadruk op het 'traject' van bijvoorbeeld 'genoegdoening'?

Journalist (!) op tv: '... iemand die de hete kolen uit het vuur moet halen.' 

De steeds minder verfrissende en steeds minder fris ogende staatssecretaris H. Bleker vertelt op tv dat hij wel eens een paus heeft ontmoet: 'Dan kun je wel een gereformeerde jongen uit Groningen zijn, maar dan gebeurt er wel wat met je.'

Toelichting overbodig, leek hij er tevreden achteraan te denken. Maar de oplettende kijker dacht: Hoezo dan? Wat gebeurt er dan met je? En welke consequenties heeft dat? Maar niks hoor. Bleker bleef ernstig voor zich uit zwijgen na deze goedkope poging het katholieke volksdeel te paaien.

'Er gebeurt wel iets met je', dat is een symptoom van dezelfde afwijking die ’Dat zegt veel over jou' (Wat dan?) veroorzaakt, en ‘dat heeft er alles mee te maken’ (idem).

Wonderlijk hoe zelden interviewers enig kritisch vermogen aan de dag leggen bij dergelijke gratuite vaagheid. Jammer ook, want niet alleen de geïnterviewde bepaalt de kwaliteit van het gesprek.

Wat betekent het als mensen zeggen dat iets ‘alles te maken heeft’ met iets anders? Vermoedelijk in eerste instantie vooral gebruikt als reactie op ‘dat heeft er niets mee te maken’ (‘Jawel, dat heeft er juist alles mee te maken’), wordt deze constructie  tegenwoordig ook ‘zelfstandig’ gebruikt. Neem gewoon een zin uit een discussie over religie en omgaan met dieren, gebruikt zonder nadere toelichting: ‘Ik denk dat het alles met God te maken heeft hoe je dieren behandelt.’

Die zin roept vragen op. Ben je goed voor dieren als je in God gelooft? Moet je wel in God geloven als je dieren goed behandelt? Of is het de schuld van God dat er zoveel dieren worden mishandeld? Leidt dierenmishandeling tot atheïsme?

Iets heeft 'te maken met' iets anders als er een of andere relatie bestaat tussen die twee zaken, die van allerlei aard en intensiteit kan zijn. Zo kun je zeggen dat iets 'veel te maken heeft' met iets anders - en vervolgens leg je uit waarom. Of iets heeft ‘misschien soms een klein beetje te maken met’ iets anders, dat kan ook. Het is vaag, dát is duidelijk.

Dat ‘alles’ lijkt daarmee in tegenspraak: het suggereert een concreet, nauw, direct of oorzakelijk verband, maar dat is schijn: dit 'alles' is net zo vaag als 'te maken hebben met'. Als het echt zo duidelijk was, zou je het niet zo moeizaam formuleren.

Iets soortgelijks is aan de hand met de uitdrukking ’Dat zegt veel over ...’ ‘Dat die mevrouw haar eigen leven heeft geofferd om andere mensen te redden, zegt heel veel over haar.’ Hier maakt de gradatie eigenlijk niet uit: of het nu ‘een beetje’, ‘wel iets’, nauwelijks wat’ of ‘alles’ zegt, de vraag blijft steeds; wat, in vredesnaam, zegt het dan? Dat 'die mevrouw' dapper was? Dat ze een goed mens was? Dat ze verkeerde prioriteiten stelde? 

De Taaldokter zou wel willen dat mensen iets vaker probeerden hun gedachten wat adequater te verwoorden. Dat zegt ongetwijfeld vrij veel over hem, maar dat heeft er alles mee te maken dat men elkaar in steeds hollere gemeenplaatsen nabauwt, terwijl het best origineler kan.

Zie ook: De Ziekte van Te maken hebben.

Nu weer eerst een mededeling over een nieuw boek: 'Deze wordt gepresenteerd...' Toen tv-zender AT5 over een cruiseschip in de haven: 'Het schip is zo groot dat ie niet op de foto past.’ En tot slot Kamervoorzitter G. Verbeet bij het afscheid van Kamerlid F. Halsema: 'Ik heb een gedicht en die ga ik u voordragen.'

Enfin. Gelukkig zei ze niet ‘welke'.

Eerder:

De Amsterdamse stadsomroep AT5: 'Hij pakte haar camera af en gooide 't stuk.' Het camera. Onbegrijpelijk, gegeven de eerder vermoede neiging naar alle woorden maar met 'die' te verwijzen. Versimpeling, alla, maar liever niet ongestructureerd.

De Taaldokter kreeg iemands voicemail en hoorde: 'Toets een hekje om uw bericht nogmaals te beluisteren of deze opnieuw in te spreken.' Deze. Per slot van rekening is het deze bericht. Logisch.

In de krant (en niet als citaat!): ‘Als u een lampje heeft en hij gaat aan...’ Afgezien van de omslachtige formulering ('Als u een lampje aandoet...' is helderder) valt ook hier de neiging op om naar 'het-antecedenten' te verwijzen met 'die' ('hij') in plaats van 'dat' ('het').

Zo repte dezelfde door Amsterdammers goed bekeken zender van een onderdeel voor een machine, 'weliswaar geprepareerd in Duitsland, maar toen ie werd teruggeplaatst...' (Let op de suggestie: Nederlanders mogen dan bij 'oorlog' niet meer meteen aan Duitsers denken, ze verkeren nog wel in de waan dat alles bij onze oosterburen gründlich gebeurt.)

Aan het Amsterdamse Oosterdokseiland verrijzen mooie gebouwen, ontging ook stadszender AT5 niet, maar de omroep was toch vooral benieuwd naar de sound van het gebouw: 'Het nieuwe con-ser-va-to-ri-um [moeilijk woord!] ziet er prachtig uit, maar hoe klinkt ie?' Ie. 'Wie is die?' 'Die meisje van de kon-ser-vaa-too-rie-jum.' Het komt niet meer goed.

De Volkskrant online: 'Yuri van Gelder heeft in de aanloop naar het WK turnen toch weer cocaïne gebruikt. Dat heeft de voorzitter van de turnbond Jos Geukers tijdens een persconferentie in Rotterdam bekendgemaakt. 'Er was sprake van een terugvalsituatie', aldus de voorzitter.

'Terugvalsituatie' - onbegrijpelijk gebruik van een raar woord. De bond zegt het vertrouwen op in de sporter, noemt daarbij man en paard, maar weigert dan te zeggen: 'Hij is teruggevallen [in zijn cocaïnegebruik / slechte gewoonte / verslaving]'. Het zal wel beroepsdeformatie zijn. Zo'n bondsvoorzitter heeft het natuurlijk de hele dag over 'situaties' waarin 'sprake is van'.

Zie ook: de Sprake-van-Ziekte

De Taaldokter hoorde P. de Leeuw vragen over een boek dat J. Van Inkel schrijft: ‘Speelt ’t ook af in de radiowereld?’ Dit ging niet over het gebruikelijke ‘afspelen’ in de ‘radiowereld’; De Leeuw, notoir woordenslikker, had het wederkerend voornaamwoord ‘zich’ ingeslikt!

Raar, want de Taaldokter herinnerde dat De Leeuw dat ‘zich’ juist zo gretig invoegde na ‘beseffen’ en ‘irriteren’. Maar misschien vergiste hij en versprak De Leeuw gewoon. In elk geval begon hij behoorlijk te ergeren, en mompelde bozig: scheer toch weg!, terwijl hij bijna verslikte.

CDA-voorzitter Bleker bedankte op tv mastodont/mammoet/tyrannosaurus P.H. Donner voor zijn bemiddeling tussen de verdeelde fractieleden: 'Alle hulde ook in de richting van Donner'. Daar zal Donner verheugd van zijn opgesprongen zeg, zo'n voorzitter die met een slap handje 'alle hulde' in je richting wuift. Was 'Alle hulde voor Donner' te veel gevraagd? Gelukkig sprak Bleker wel onverwacht losjes gewoon over 'Donner', en niet over 'collega Donner (met wie ik zeer goed samenwerk)', of, erger, over 'de heer Donner'.

Zie ook: het Syndroom van Richting
en: Willem Holleeder is een meneer.

Ook oud-keeper en 'voetbalanalist' H. van Breukelen vond dat R. van Persie tijdens het WK een moeilijke rol had: 'We hebben natuurlijk een bepaald verwachtingspatroon naar Robin toe.' De Naar... toe-Neiging. Hoge verwachtingen? Mwah - 't is eerder een bepaald patroon. Weloverwogen met kalme, bijna zalvende stem uitgesproken, keurig in het overhemd, nette bril, de officierskin in de lucht, beschaving en autoriteit suggererend, maar met nog steeds die zweem van een Utrechts accent, waarmee hij - in zijn tijd bij PSV - vanuit zijn doel Romario naar de juiste plaats in de muur probeerde te dirigeren: 'Re - moa - rie - jau! ... RE - MOA - RIE - JAU!!!'

Dit keer P. de Leeuw over de Gojjegraaf.

Kijk hier.

De gewrochte constructie wint rap aan populariteit - niet langer praten alleen politici zich er wol mee in de mond, ook het NOS-journaal doet er aan mee: 'Er is sprake van grote aardverschuivingen'. Waarom toch niet gewoon: 'Er zijn (of waren) grote aardverschuivingen'? Waarom toch gekozen voor deze meer vragen oproepende dan beantwoordende formulering? Er is werkelijk geen houtsnijdende oorzaak voor te noemen, behalve verregaande luiheid en het alom gehuldigde motto 'Waarom zelf iets verzinnen als een cliché volstaat'.

Nu weer J.P. Balkenende over de vliegramp in Libië - waar alle commentatoren ongevraagd kwalificaties als 'verschrikelijk' aan menen te moeten toekennen, wat de Taaldokter nog moet horen bij alledaagse rampen die overal ter wereld plaatsvinden, maar dat terzijde -: eerst zei hij 'Er is sprake van veel onzekerheid', vervolgens: 'We hebben afgesproken dat er tot vrijdag geen sprake zal zijn van politieke campagneactiviteiten'.

Niet meer weg te denken: de constructie 'naar... toe'.

Ik voel me ongemakkelijk naar jou toe.
We moeten dit goed naar de werkvloer toe communiceren.
Ik ben bezorgd naar de toekomst toe.

Ten opzichte van, naar, met, voor, over - het zijn alle stijlvoller en duidelijker alternatieven voor dit vergaarbakbegrip. Het lijkt verwant met het epidemische vormen aannemende Syndroom van Richting. De populariteit van dergelijke softe formuleringen baart de Taaldokter grote zorgen. Naar de toekomst toe.

Aftoetsen
Een docent sprak over 'het aftoetsen' van leerlingen. Hij bedoelde gewoon 'toetsen', maar door dat 'af-' leek het net alsof het iets meer was. Suggereerde hij ermee de Moeder aller Toetsen te gaan afnemen? En deed dat 'af'-' niet ook het ergste vrezen voor de uitslag? Waren zijn leerlingen bij voorbaat al gewogen en te licht bevonden? De Taaldokter wist het niet, temeer omdat dat 'af-' tegelijkertijd iets afraffelends afrondends deed vermoeden: even op een vrijdagmiddag tweehonderd leerlingen 'aftoetsen'. Aftoetsen: geen adequaat woord.  

               -----------------------------------------------------------------------

Aanvliegen
Over een vrouw die overleed aan het - aan Ebola verwante - Marburg-virus, werd geschreven dat ze was 'aangevlogen' door een vleermuis (die het virus kan overbrengen). Van 'aanvliegen' dus, net zoals 'aanrijden' en 'aanvaren'. Toch klonk het hier merkwaardig, door de associatie met termen als 'de aangevlogen goederen', zinnen als 'daar komt ze aangevlogen', en met 'iemand aanvliegen' in de betekenis van 'te lijf gaan'. Prettig beknopt is het wel.

Afjagen
Uit het voetballexicon. Een speler die afjaagt, jaagt op de bal of de tegenstander die die bal heeft, niet per definitie met succes. Het verschil met 'jagen' en 'opjagen' is dan ook niet geheel duidelijk; 'afjagen' heeft wellicht een iets dwingender connotatie dan 'jagen' sec; de implicatie is dat de afgejaagde speler zodanig wordt lastiggevallen dat deze niet in staat is iets nuttigs te doen met de bal.

Afposten
Agent op de uitkijk voor een 'drugspand': 'Wij staan momenteel dit pand af te posten.' Alsof hij de moeder aller postopdrachten uitvoerde, waarna verder posten voorgoed overbodig zou zijn geworden. Allemaal dankzij dat prefix 'af-'. Niet dat het veel betekent, maar vermoedelijk klonk het naar zijn smaak beter dan 'Wij staan voor dit pand te posten.' Angst voor associaties met postbestellers?

Afzegenen
B. Staal bij Pauw en Witteman over de zogeheten 'bankencode': 'Die is afgezegend in de Tweede Kamer.' Afzegenen. Een meerderheid van de Kamer is akkoord gegaan met die code, maar met dat 'afgezegend' bedoelde hij vermoedelijk te zeggen dat het veel meer was dan dat: niet alleen had de Kamer de code 'gezegend', zij had hem maar liefst 'afgezegend' - naast associaties met fiattering, ja, een soort heiligverklaring, ook de connotatie van ultimiteit: de code was nu toch echt, unaniem, tot in lengte der dagen afgezegend. Niets meer aan te doen.

Bij de Taaldokter doemden associaties op met 'ultieme afrekening' en de daarmee gepaard gaande wroeging en spijt. Nooit 'afzegenen' als je ook gewoon ergens je zegen aan kunt geven, daar kwam het op neer.

Bevragen
Er wordt tegenwoordig nog maar zelden gesproken van ‘ondervragen’. Misschien de negatieve Guantanamo Bay-associaties die dit woord oproept. Kon vroeger een interviewer een politicus nog rustig ‘ondervragen’ over zijn beleid, tegenwoordig laad je dan als journalist al snel de verdenking op je dat je er waterboarding-praktijken op nahoudt.

Om niet al te autoritair over te komen komen, heeft iemand bedacht dan maar de term ‘bevragen’ te gebruiken. Interviewers, in de media, maar vooral wetenschappelijke onderzoekers, ondervragen sindsdien geen mensen meer: ze bevragen. Gedverderrie. Lekker democratisch elkaar bevragen.

Inhuizen
Projectontwikkelaar: ‘De nieuwe bewoner kan over een paar weken inhuizen.’ Wat zullen we nou krijgen? Is ‘intrekken’ niet goed genoeg? Of is dit meer, en voelt de inhuizer zich meteen thuis in zijn nieuwe inwoning? De Taaldokter kreeg er bepaald een uithuizig gevoel van.

Inlenen
Minister J.K. de Jager sprak bij Vinger en Tandjes van de EO over de 'overheidsfinanciën'. Hij doet dat altijd als de schoolmeester waar je wel over leest, maar die niemand ooit werkelijk heeft gekend: 'Stel, ik heb drie appels. ..' etc. Nu wilde hij uitleggen dat de overheid geld leent en dat weer uitleent en dat alles daardoor goed komt, als de Taaldokter het goed begreep. Om dat principe duidelijk te maken zei hij: 'We lenen geld in en vervolgens lenen we het weer uit.'

Inlenen. De Taaldokter had er nog nooit van gehoord, maar op Google levert het toch al snel zo'n 50.000 treffers op, en het staat ook in een (oude) Van Dale - met de toevoeging: 'verkeerdelijk gebruikt'. Wellicht is het typisch economisch jargon, net zoals dat mysterieuze 'inverdienen', maar waarschijnlijker is dat De Jager de tegenstelling met 'uitlenen' wilde benadrukken. Je kunt niet duidelijk genoeg zijn.

Maar het tegenovergestelde van 'uitlenen' was toch gewoon 'lenen'? Trouwens, zelfstandig 'in' is dan wel het tegenovergestelde van 'uit', maar als prefix niet: 'inzien' - 'uitzien', 'inleggen' - 'uitleggen', 'inhalen' - 'uithalen'. 'Inlenen' - 'uitlenen' heeft wel enige verwantschap met 'inhuren' - 'verhuren' of 'uithuren' (zeldzaam). Maar 'huren' en 'inhuren' verschillen duidelijk van betekenis: het een gebruik je grofweg voor dingen en het andere voor mensen. Zo'n verschil is er niet tussen 'lenen' en dat 'inlenen' van De Jager. Daarom beschouwt de Taaldokter het als een gevalletje Voorvoegselverwildering.

Inlezen
In 2007 hoorde de Taaldokter knuffelpoliticus P. Winsemius op tv zeggen: 'Ik heb de rapporten ingelezen.' Inlezen. Bedoelend: 'Ik heb er een blik in geworpen.' Niet: 'Ik heb me in de materie verdiept' - maar dat wel suggererend! Dit leek een aftreksel van termen zoals 'inrijden' (van een nieuwe auto) en 'indrinken' (voor een avondje stappen). De Taaldokter besloot zijn oren te spitsen: werd er ook gesproken over inluisteren, ineten en inschrijven?

Inmeten
Schijnbaar steeds vaker te op te tekenen: 'inmeten': bedrijven 'meten' gebouwen 'in', gordijnen en kasten moeten worden 'ingemeten'; er wordt zelfs 'digitaal ingemeten'. Nog niet zo lang geleden betekende dit 'te royaal meten, en daardoor materiaal verliezen', en soms, specifiek voor de landmeetkunde, 'gelijke delen afzetten op een te meten stuk'.

Het huidige 'inmeten' wordt echter meestal gebruikt in de betekenis van 'berekenen' of gewoon 'meten'. Dan is dat prefix 'in-' dus volkomen overbodig - sterker nog: een typisch voorbeeld van interessantdoenerij.

Inoefenen
Sinds de conducteur geen tang meer heeft gaat vervoer per spoor hard achteruit. De Taaldokter werd in de trein begroet door de conducteur: 'Goeiemorrege... eh... -middag. Hehe. Effe inoefenen.' Inoefenen? Godallemachtig. Laat hij gewoon zijn vak uitoefenen.

De krant: Brusselse obers oefenen Nederlands: 'Via gratis oefensessies en een zakwoordenboekje dat het Huis van het Nederlands samenstelde, kunnen obers sleutelzinnen die ze dagelijks gebruiken, inoefenen.' Getver.

Onderwijsonderzoeker: 'Het lijkt er op dat je je meer moet richten op het inoefenen van een bepaalde methode.' Welja. 

Inregelen
Sommige dingen worden niet 'geregeld' of 'afgesteld' maar 'ingeregeld'. Installaties bijvoorbeeld: 'De geluidsinstallatie dient door een daartoe bevoegde instantie te worden ingeregeld.' Meer dan bij 'afstellen' zie je een bekwaam vakman in een brandschoon uniform met de tong uit de mond behendig in de weer zijn met obscure knopjes, displays en Technische Instrumenten - en dat zal ook wel de bedoeling zijn. Ook al gehoord alternatief: 'afregelen' - het ultieme inregelen.

Opfiksen
In de vakantieperiode mag het ook best eens over het Engels gaan (ook lid van de familie der West-Germaanse talen trouwens, en je ziet er soms verrassend bekend voorkomende verschijnselen).

De Taaldokter probeerde in te loggen op Twitter, en toen verscheen deze boodschap op het scherm: 'Something is technically wrong. Thanks for noticing - we're going to fix it up and have things back to normal soon.'

Even afgezien van dat misplaatste 'Thanks for noticing' verbaasde de Taaldokter zich over dat 'to fix up', dat allerlei betekenissen heeft, waaronder iets als 'to improve the condition'. Die zou hier best van toepassing kunnen zijn, maar waarom niet gewoon gezegd: 'we're going to fix it' ('repareren', 'corrigeren', 'in orde maken')? To fix up lijkt een exponent van de Engelse variant van de Nederlandse voorvoegselverwildering. Lekker woord wel, en ook in het Nederlands te gebruiken: 'Geen zorgen, we fiksen het helemaal op.'

Oplijnen
Een marechaussemedewerker, geïnterviewd voor de radio na een incident met F16's: 'Wij zijn getuigen aan het horen, we willen de zaak zo snel mogelijk oplijnen en opschalen.’

Klinkt wel lekker, 'oplijnen en opschalen'. Aanpakken. Groots werken. Helikopterview. Dat 'opschalen' is een uitermate populair begrip aan het worden, net als het verwante 'schaalvergroting'. Meestal wordt er niets meer mee bedoeld dan iets als 'uitbreiden'. In dit geval zal de man wel bedoelen dat in meer geledingen van de organisatie wordt gezocht naar betrokkenen. Maar wat is nou toch 'oplijnen'? De Taaldokter kan er echt geen chocola van maken. De interviewer waarschijnlijk ook niet, maar die vroeg er niet naar.

Optrainen
Voetballers en hun trainers, ze maken het er zelf naar dat ze zo vaak in verband worden gebracht met raar taalgebruik. Vandaag weer coach Atteveld van Roda JC over zijn speler A. Oper, die vaak geblesseerd zou terugkeren van wedstrijden met zijn nationale ploeg, waar men bij Roda dan 'hardstikke ziek' van zou zijn, wat een merkwaardige, wat onsmakelijke en onsympathieke uitdrukking blijft, maar nu hadden zij hem - Oper dus - 'keihard opgetraind'. Lekker. Keistrak. Opgetraind.

Uitregenen
Dat het in verband met de brand in Moerdijk (de 'verschrikkelijke / afschuwelijke / dramatische' brand, lijkt iedereen zich weer verplicht te voelen daaraan toe te voegen) in de media gebezigde werkwoord 'uitregenen' hier en daar wordt gedefinieerd als 'verwijdering door regen van radioactieve deeltjes in de atmosfeer die ontstaan zijn bij een kernexplosie' zal de omwonenden niet vrolijk stemmen.

Uitnutten
Vraag op LinkedIn: 'Welke LinkedIn expert wil Deli XL helpen met een down to earth workshop over het zakelijk inzetten en uitnutten van LinkedIn?' Uitnutten. Je denkt aan een grap, maar het is serieus bedoeld. Kwestie van smaak, want de term kan best 'nuttig' zijn in de betekenis: 'volledig, optimaal benutten'. Zo zou de Taaldokter het dan ook gewoon noemen. Want 'uitnutten', kom nou toch! Die schraperige, voor-een-dubbeltje-op-de-eerste-rang-connotatie ook - hij zag de workshoptitel al voor zich: 'LinkedIn: nu gratis geheel uitgenut!'

Uitvragen
Na het verwerpelijke 'bevragen' werd de Taaldokter een nieuwe variant van het 'ondervragen' toegevoegd, door een secretaresse of office-manager van een onderwijsinstelling te Nijmegen, die meende hem - op zoek naar secretaresses overste - volledig te moeten uithoren over 'waar het precies over gaat', de schrik van iedere beller, want je legt zoiets uit en vervolgens verbinden ze je eeuwig door, of wordt de verbinding om nooit opgehelderde redenen verbroken: 'Dan weet hij waar het over gaat, omdat ik u alvast een beetje uitvraag.' Huuuh! Vooral dat 'alvast'. 'Ik vraag u alvast een beetje uit.' Ik warm u alvast een beetje op. Daarna woon ik u helemaal uit.

Versterven
Bewoners van verpleeghuizen schijnen te kunnen ‘versterven’, althans volgens Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Clémence Ross in haar Poldernederlands. Afsterven dus eigenlijk.

Vollezen
Soapies lezen! Scène uit GTST: ‘Ik heb wel drie boeken volgelezen!’

(Be)dreigen
Er is altijd een uitzondering die de regel ontkracht (en niet: bevestigt, zoals men dan vaak zegt); in dit geval een merkwaardig krantenbericht waarin een noodzakelijk voorvoegsel juist wordt weggelaten. Aangetroffen in het Parool - die regionale omroep op papier: 'Gistermorgen om half tien dreigden twee overvallers het personeel van het Etosfiliaal met een vuurwapen en eisten geld.'

Dreigden... Vervolgens stalen ze het personeel en de klanten zonder zich te zinnen, stegen een motorfiets en reden weg zonder beterschap te loven; sterker nog, ze scheurden zich van het lachen.

Arelaxt in disbalans
Dan is er ook nog het toevoegen van interessant aandoende voorvoegsels. Bijvoorbeeld ‘a-‘ of ‘dis-‘ in plaats van het ‘ouderwetse’ ‘on-‘.

Op één nazomerterras gehoord: 'arelaxt' en 'disbalans'. Over dat laatste zijn we snel klaar: 'onbalans' zou normaler klinken, 'niet in balans' nog beter. De Taaldokter vermoedt een gevoel van dikdoenerij. Met het prefix dis- klinkt alles al snel professioneler en serieuzer. Lekker belangrijk. Dat eerste is interessanter, alleen al omdat er niet zo eentweedrie een goed alternatief is voor 'relaxt' - dat vaak wordt gebruikt, en hier eigenlijk alleen opviel door dat a-. Ontspannen? Dat is te beperkt. 'Relaxt' combineert 'ontspannen', 'zonder gedoe', 'leuk', en nog wel meer betekenissen. Dus kun je ook arelaxt zijn. Wat niet het geval was op dat nazomerterras.

Zie: Balkenende.

Uit de aankondiging per e-mail van een dichtersavond: 'Jo Peters zorgde er bovendien niet alleen voor dat de dichters gelezen werden, hij liet ze ook horen tijdens het Poëziefestival in Landgraaf waar hij de initiatiefnemer van was en welke nog altijd tweejaarlijks wordt gehouden.' HA-HA-HA-HA! Het festival welke wordt gehouden. Houd daar nou toch eens een keer mee op! Zoals Johan Cruijff als enige betrekkelijk voornaamwoord 'wie' kent ('Ploegen wie meer scoren, winnen'), kennen deze would-be-juristen-en-lekker-belangrijk-doeners alleen 'welke'. Remedie: duizend keer zeggen: 'Het woord dat ik schrijf, de woorden die ik zeg.'
 

Zeggen van
J.P. Balkenende is de bekendste lijder aan de Ziekte van Van. Kolderiek een eerste minister telkens zinnetjes te horen uitspreken die beginnen met 'Ik zeg van...' Nu weer, over oudjaar: 'Ik zou iedereen aanraden van maak er een prachtig feest van.'

Aangeven van
J.P. Balkenende tijdens de wekelijkse persconferentie met stalen gezicht tegen die arme Ferry Mingelen: 'Bij de persconferentie heb ik ook al aangegeven van dat we heel zorgvuldig moeten zijn.'

'Faillissement', uitgesproken als 'viezement'.

Regelmatig in de media te horen: 'slebreties' (celebrities). Vaak uit de mond van lieden die het ook hebben over 'iconen', 'legendes' en 'BN-ers'. Sletterige associaties.

P. de Leeuw op televisie in verband met PVV'er J. Sharpe: 'pornobron' - bedoelend: 'pornobaron'.

J. Lenferink had het op de tv-zender Het Gesprek over roken. Dat was niet zo slecht. Maar ja: hij rookte dan ook geen sigaretten, maar slechts 'een siegret.'

In 'het vak' ('Dinges zit 25 jaar in het vak'), ook wel 'het wereldje' (vgl. 'de voetballerij') spreekt men - met name P. de Leeuw - met ontzag over Gojjegrafen: 'De Gojjegraaf van het stuk is...' Daarmee wordt bedoeld: cho-re-o-gra-fen. Niet zelden houden deze Gojjegrafen langdurige riptiesies.

Een nieuwslezeres van AT5 had het over ‘het Openbaar Mysterie’. Mooi.

'Professor Bomhoff' bij H. Mens op tv: 'Blastingbtalers'.

En weer sloegen de klinkerslikkers toe: nu hoorde de Taaldokter iemand op de radio reppen van de 'Lympische Spelen'.

Dirigent B. Haitink repte in een TV-documentaire tot drie keer toe van: 'riptiesiepeerjodes'. De Taaldokter moest drie keer denken voor hij ontdekte met een Klinkerslikker te maken te hebben: 'repetitieperiodes', bedoelde de man. Dit type klinkerslikken komt vooral voor onder (would be-)artistiekerige types.

Veelslikker
Absolute kampioen Klinkerslikken is J. P. Balkenende. te 's Gravenhage. Hoogtepunten:

• 'sjale parns' (hij bedoelde 'sociale partners'. Is ook een rotwoord.)
• de 'autobielindustie.'
• 'met de Kamerleden in bad gaan.’ (de Taaldokter verstond het écht; de spreker bleek het over 'debat' te hebben).

Richting Bijlmer
'Deze trein gaat richting Bijlmer.' Deze en vergelijkbare omroepberichten waren jarenlang - en zijn misschien nog steeds wel - dagelijks te horen in de Amsterdamse metro. De treinen gingen dus niet naar een station - was het maar zo eenvoudig meneertje - , maar je mocht je in de handjes wrijven als je tegen zonsondergang ergens in de buurt van de bestemming was aangekomen. Slimme methode om onder de verantwoordelijkheid voor het naleven van de dienstregeling uit te komen.

In de richting
Voormalig vakbondstiep Doekle Terpstra zei in 2004 al op TV: ‘Wij spreken uit in de richting van het kabinet...’ Welja joh. Geef maar een stukje signaal af. Je kunt evengoed flessenpost proberen. Het syndroom van Richting, heet dat. Jammer, want zijn accent riep sympathie op.

Staaltje Balkenendes. 'De gouverneur had te maken met eieren die in zijn auto werden gegooid.' Niet: 'De gouverneur kreeg eieren in zijn auto gegooid.' Laat staan: 'Mensen gooiden eieren in de auto van de gouverneur.' Nee: hij had te maken met eieren die in zijn auto werden gegooid. Hoe zeg ik het zo vaag mogelijk?, zal J.P. gedacht hebben. Maar waarom dan toch?

Omdat hij, net als steeds meer Nederlanders, te maken heeft met de Ziekte van Te maken hebben. Hij heeft die ziekte dus. Met andere woorden: hij lijdt eraan. Hij heeft haar onder de leden. Hij wordt erdoor gekweld. Er is sprake van dat hij ermee te maken heeft. Zie ook: sprake.