Blog

De Taaldokter dronk een zeer exotische appellation contrôlée.

De door Taaldokter.nl verzorgde inschrijving van de gemeente Amsterdam om mee te dingen naar de titel 'European Green Capital' heeft een nominatie gekregen. Kijk hier. 

Op 6 november was de Taaldokter met zo'n zestig wetenschappers, vijftig beleidsmakers en twintig andere betrokkenen op de 'conferentie actuele geesteswetenschappen' in de schouwburg in Den Haag.beleidsmakers lichtten hun vragen aan de wetenschappers toe, die op hun beurt wezen op vaak beschikbare, maar bij de overheid onbekende kennis over diverse beleidsterreinen. Plenair en in thematische workshops werd vervolgens dieper ingegeaan op beleidsvargen en de vertaling daarvan naar geesteswetenschappelijk onderzoek. De Taaldokter woonde de sessie 'begrijpelijke taal' bij. Meer informatie vindt u op www.actuelegeesteswetenschappen.nl.

En helaas, de Taaldokter had het heus graag anders gezien, haalt J.P. Balkenende weer dit blog. Nu met zijn uitspraak: 'De vraag is aan de orde geweest of...' Dus niet: 'De vraag is gesteld', laat staan 'We hebben de vraag gesteld'. Om over een antwoord nog maar te zwijgen. De meester van de omtrekkende beweging aan het woord. Maar waarom is er nu nooit eens een interviewer die dan vraagt: 'Maar wat bedoelt u daar eigenlijk mee, dat de vraag aan de orde is geweest? Is zij gesteld? Hebt u haar beantwoord?' Maar nee: het wordt voor zoete koek geslikt.

Zie ook: De Ziekte van Van, en de Ziekte van Te maken hebben.

Bonus: klinkerslikken.

De blijkbaar dodelijkste zin uit het laatste 'Groot Dictee der Nederlandse Taal': Ik hing een schapuliermedaille om, speldde wat blingbling op mijn revers, leerde het Onzevader uit mijn hoofd, boekte overnachtingen in een x-aantal lowbudgetkloosters en sloot me aan bij een colonne ultradevote adellijke pelgrims.

De Taaldokter stoorde zich aan dat x-aantal. Nu zal dat ongetwijfeld spellingproblemen opleveren, want die zijn er altijd, als je ze maar wilt vinden, hoewel goed spellen natuurlijk niets te maken heeft met zindelijk taalgebruik. Maar het is geen goed dicteewoord omdat het niet klopt: het zou een 'x-tal' moeten zijn. Afgezien daarvan is het verwerpelijk het goede oude 'aantal' te vervangen. Voldoet de betekenis daarvan niet? Zegt dat woord niet precies wat er wordt bedoeld?

Zie ook: tal.

J.P. Balkenende is de bekendste lijder aan de Ziekte van Van. Kolderiek een eerste minister telkens zinnetjes te horen uitspreken die beginnen met 'Ik zeg van...' Nu weer, over oudjaar: 'Ik zou iedereen aanraden van maak er een prachtig feest van.'

P. Witteman over oudejaarsavond: 'oudejaarsconferentie.'

Na haar aftreden als minister kwam E. Vogelaar weer veel in het nieuws, waarbij het de Taaldokter opviel dat vele commentatoren het nu ineens wél over haar platte accent hadden. Rustte daarop een taboe toen zij nog in functie was? Was het toen té erg om over te spreken? Dat zou niet onbegrijpelijk geweest zijn. De Taaldokter rezen in elk geval de haren te berge toen hij haar als minster van 'waunen, waiken en integrasie' voor het eerst  het woord hoorde voeren. Dat plotseling commentaar achteraf komt hem echter voor als mosterd na de maaltijd. Of heeft hij iets gemist?

CDA-Kamerlid Mirjam Sterk vindt dat tv-programmamaker Prem Radhakishun heel wat 'aan de man heeft gebracht. Of aan de vrouw.' Afgezien van dat merkwaardige gebruik van 'aan de man brengen' (waarschijnlijk bedoelde ze 'aan de kaak heeft gesteld' of 'aan het licht heeft gebracht') ergerde de Taaldokter zich aan die toevoeging 'Of aan de vrouw.' Het stadium dat het geslacht telkens werd geëxpliciteerd lijken we goddank voorbij te zijn, en velen schrijven gelukkig consequent 'hij' en 'zijn' als daar ook 'zij' en 'haar' gelezen kan worden - of, for that matter, vice versa - maar deze fantasieloze verkrachting van een staande uitdrukking duidt op eng fanatisme of goedkope politieke scoringsdrift - ook al glimlachte ze er hemels bij.

Typische ambtenarentaal: het nooit hebben over 'snel', 'vroeg', 'tijdig' of desnoods 'vroegtijdig', maar altijd over 'In een vroeg stadium', en vaak ook 'In vroeg stadium'. Lekker belangrijk.

Doordenkertje van man op tv: 'Vrouwen zijn nu bijna geëmancipeerder dan mannen.'

Opmerkelijke uitspraak.

Faast food.
Thaailand.

Staaltje Balkenendes. 'De gouverneur had te maken met eieren die in zijn auto werden gegooid.' Niet: 'De gouverneur kreeg eieren in zijn auto gegooid.' Laat staan: 'Mensen gooiden eieren in de auto van de gouverneur.' Nee: hij had te maken met eieren die in zijn auto werden gegooid. Hoe zeg ik het zo vaag mogelijk?, zal J.P. gedacht hebben. Maar waarom dan toch?

Omdat hij, net als steeds meer Nederlanders, te maken heeft met de Ziekte van Te maken hebben. Hij heeft die ziekte dus. Met andere woorden: hij lijdt eraan. Hij heeft haar onder de leden. Hij wordt erdoor gekweld. Er is sprake van dat hij ermee te maken heeft. Zie ook: sprake.

Man van de inrichting voor mensen met 'een geestelijke uitdaging' over een vrouw die daar woont: 'Brigitte is een mevrouw die hier vijf jaar verblijft.' Weer die merkwaardige mengeling van kinderachtigheid ('Die mevrouw is stout') en distantie, die de Taaldokter eerder constateerde bij de politie. Zie ook: mooie meneer.

Drie zegswijzen, opgetekend van de tv.

'Van een goede vriend eet ik een meter stront.'

'De stront wordt met een rietje uit z'n reet gezogen.' (over een verwend persoon)

'Mooi melkquotum.' (boer over borsten)

Gehoord: 'In de aanmerking genomen dat...' Hebt u nog de vragen en de opmerkingen?

U kunt hier reageren.

Naar aanleiding van het jaarlijkse Taaluniedebat. Wordt er geluisterd naar de taaltrainers?

Op 24 november was de Taaldokter op het jaarlijkse debat van de Taalunie. Thema was dit keer: burger, taal en overheid. De Taalunie wil de meningen en argumenten over overheidscommunicatie gebruiken als inspiratiebron voor verdere discussie en beleid.Bij dezen.

Ingezonden: een lezer leerde van de Vlaamse tv de betekenis van 'verticaal placeren': in de prullenbak gooien. 'Laten we de notulen van vorige keer maar verticaal placeren.'

Man op EO-tv over zijn jeugd: 'Ik ben het product van een optelsom.'

Een vraagje: kan het eindelijk eens afgelopen zijn met het gebruik van dat intens smerige 'ophoesten' in verband met geld? De Taaldokter mag dan arts zijn, dat betekent niet dat hij alles maar hoeft te pikken. Geld wordt uitgegeven, besteed, opgebracht desnoods, maar niet meer 'opgehoest'. O.k.?

Zonder commentaar.

In de folder 'Kijken in de kerk' leest de Taaldokter over enkele Amsterdamse kerken. Twee springen er uit: de 'Christelijk Gereformeerde Kerk' en de 'Crossroads International Church'. De eerste wordt beschreven als 'rustgevende manier van kerk zijn in een prachtig gebouw' en de tweede als 'eigentijdse vorm van kerk'. Een rustgevende manier van kerk zijn en een eigentijdse vorm van kerk. Raadselachtig, zoals dat geloof zelf: waarom niet geschreven: een rustgevende en een eigentijdse kerk? Waarom dat 'manier van' en 'vorm van'? Om maar te zwijgen overdat 'kerk zijn'. Is dit 'christelijks'? 

'Discussie van de dag' op de website van de NRC: 'Vindt u het normaal dat abortus voor de 24ste week zomaar mag?' Een bekend, maar toch merkwaardig gebruik van het woord 'normaal' ('Dat is toch niet normaal meer'). Vond de redactie  'Vindt u het goed' te direct? Is dit ingegeven door de gedachte te moeten toegeven aan de veronderstelde wens van krantenlezers invloed te kunnen uitoefenen op de media, ja, zelfs op dat waarover de media berichten (en wellicht en passant weer eens een 'kloof' te 'dichten' - ditmaal die tussen 'de gewone man' en 'de media')? Je kunt evengoed vragen: 'Vindt u het normaal dat Erwin Krol nu al voor de derde opeenvolgende dag regen voorspelt?' Het nut van dergelijke 'discussies' wordt sowieso schromelijk overschat. Het enige juiste antwoord op zulke democratische vragen luidt: ja, dat vind ik normaal - omdat het normaal is, blijkbaar. En daarmee is niets gezegd over mijn mening daarover.

De NRC, 15 november 2008, over 'de laatste uren van Ella Vogelaar als minister': 'Een sms'je van Wouter Bos leidde haar vertrek in. Maar de actie van de partijleider was goed, en langdurig, voorbereid.' De komma bewijst haar nut, schreef taalkundige Van Ginneken  al lang geleden. En de schoolregel waar velen onder te lijden hebben, dat voor 'en' geen komma hoort (of na een komma geen 'en'), is onzinnig; maar daarover een andere keer. Nu wijst de Taaldokter er alleen op dat deze komma voor 'en' misplaatst is. De zin is nu namelijk moeilijk anders te interpreteren dan als: 'De actie van de partijleider was goed. En de actie was langdurig voorbereid.' En dat zal deze meneer van een courant toch niet hebben willen suggereren - of is de Taaldokter naief?

De NRC, 13 november 2008: 'De Britse psychologe Eva Murzyn vond in Engeland iets vergelijkbaars, beschrijft ze in een onderzoek dat het tijdschrift Consciousness and Cognition vorige maand online publiceerde. Murzyn vond dat mensen boven de 55 nog altijd veel meer zwart-witdromen in hun dagboekje melden dan jonge mensen die in hun leven amper zwart-witfilms hebben gezien.'

Dat vond zij dus. Niet in de betekenis 'meende', maar als 'ontdekte', 'constateerde', 'stelde vast'. Nu is de Taaldokter niet tegen leenwoorden, talen ontwikkelen zich et cetera, maar dit - in wetenschappelijke kringen uiterst populaire - anglicisme is, gegeven de redelijke alternatieven, niet nodig. Het zet de Nederlandse lezer ook telkens even op het verkeerde been door te suggereren dat iemand iets gaat 'menen'.

Service, onderwijs, sex, resultaat, ruimtevaart, chronisch zieken, het verhitten van vetten... allemaal termen die voorkomen in combinatie met de moeizame constructie 'als het gaat om'. 'Er bestaat veel onduidelijkheid als het gaat om het verhitten van vetten.' Waarom niet gezegd: 'over'?

In bijna alle gevallen kan het korter - en duidelijker. Zonder je toevlucht te nemen tot even onappetijtelijke formuleringen met 'rondom' en 'met betrekking tot', of het doodenge 'voor wat betreft'. Er is blijkbaar een zekere gevoeligheid  'als het gaat om' de directe relatie die voorzetsels zoals 'over', 'van' en 'voor' uitdrukken met andere zinsdelen. 'Voor goede service moet u bij ons zijn' wordt daarom: 'Als het gaat om goede service moet u bij ons zijn'. Vaak is het beter de hele zin anders te formuleren dan alleen de gewraakte constructie te vervangen. 'Als het gaat om RSS-gebruik is Google erin geslaagd om in korte tijd het marktleiderschap naar zich toe te trekken' wordt bijvoorbeeld: 'Google is er in geslaagd in korte tijd marktleider te worden in RSS-gebruik'.

Kortom: ook 'als het gaat om' is een symptoom van een kwaal die meer aantast dan alleen bepaalde voorzetsels - namelijk de angst duidelijk te zijn. Het slachtoffer: de zeggingskracht van de taal.

Er is sprake van een zekere moedeloosheid bij de Taaldokter door het veelvuldige gebruik van 'er is sprake van'. Nog zelden, zo lijkt het, gebruikt men gewone constructies zoals 'er is', 'er heerst', of 'het gaat om'; nee: steeds meer is er 'sprake van'. Werkloosheid, letsel, misleiding, gedragsstoornissen, bodemverontreiniging, georganiseerde criminaliteit, verrommeling van het landschap... ga zo maar door.

De oorzaak? Om 'hen moverende redenen' hebben taalgebruikers blijkbaar de behoefte met dergelijke loze constructies omtrekkende bewegingen te maken. Op de keper beschouwd blijft onduideijk wat ze zeggen: wordt er 'gesproken over' werkloosheid, criminaliteit, en verrommeling van het landschap? Meestal bedoelen ze het krachtiger: ze vinden wel degelijk dat er werkloosheid heerst, dat er criminaliteit is en dat het landschap verrommelt. Maar stel je voor dat ze dat met zoveel woorden zouden zeggen! Geen sprake van.

In verschillende stukken, ja, zelfs uitspraken van overheden waargenomen: 'discontinueren'. Samenwerkingsverbanden worden 'gediscontinueerd'. 'Gelden' worden 'gediscontinueerd'. Projecten worden 'gediscontinueerd'. Vaak wordt het iets minder eufemistische 'niet voortzetten' gebruikt. Stop daar toch mee! Zeg waar het op staat: stop!

De Taaldokter verstond het echt: '… met de Kamerleden in bad gaan.’ De spreker bleek het over 'debat' te hebben.

Het NOS-journaal op tv repte van 'de beurs in New York waar Euronext onderdeel van uitmaakt', natuurlijk bedoelend: 'deel van uitmaakt', of 'onderdeel van is'. Komt vaak voor. Lijkt ongeneeslijk.

Het riep iets in herinnering: tegenwoordig staat er 'autodate', maar vroeger waren de parkeerplaatsen voor deelautootjes gemarkeerd met een bord 'autodelen', wat bij menigeen de associatie wekte met 'auto-onderdelen'.

Gehoord: lifestijl; onduidelijk of de spreker zichzelf halverwege het woord wilde corrigeren door toch te kiezen voor Nederlands, of dat hij bij zichzelf Polderhollands bespeurde en dat hypercorrigeerde door het Engelse 'style' meer als 'steil' uit te spreken. Leefstijl wordt in de polder immers vaak uitgesproken als 'leefstail'.

De Spatiepolitie blijft druk. Al jaren een ergernis: hoe is het toch mogelijk dat zulke koeienletters op een van zichzelf al moeizame gevel komen op een van de drukste kruispunten in de hoofdstad?

De Taaldokter belandde 'door omstandigheden' in de winkel in voornamelijk snoepgoed en drank van een vriendelijke man van buitenlandse komaf, om onopgehelderde redenen genaamd 'Energy Dictator', waar hij een handvol drop, winegums en colaflesjes uitzocht, hierin bijgestaan door de eigenaar. Die sprak, terwijl hij met een schep een plastic zakje vulde, wijzend op een andere categorie snoep: 'Deze zijn ook kankerlekker, meneer.'

Tijdens een 'futsal'-wedstrijd vond de commentator dat een bepaalde speler 'zijn stempel niet kon drukken deze finale'. Zonder op dus. Dat woordje is onder voetbalverslaggevers sowieso al de gebeten hond. Zie: we waren gebrand.

Een keukenverkoper in het onnavolgbare tv-programma van de onnavolgbare H. Mens:  'Als je ons vergelijkt met bekende A-merken dan begeven wij ons zo'n dertig procent gunstiger ten opzichte van vergelijkbare producten.' De taaldokter dacht eerst nog dat hij begreep wat de man bedoelde, maar dat wordt eigenlijk steeds minder duidelijk, hoewel hij zich, als je hem vergelijkt met andere taaldokters, procenten gunstiger begeeft ten opzichte van vergelijkbare teksten.

J. van Gelder had het over de 'vercommercialisering' van het voetbal.Schijnt te mogen van het groene boekje, maar waarom niet gewoon 'commercialisering'?

'We gaan gewoon een aantal dingen gaan we jou gewoon aangeven.' Dixit een soort veiligheidsrij-instructeur tegen een soort presentator van een soort autoprogramma. Een constructie die de Taaldokter vaker tegenkomt: iemand iets aangeven, en dan niet in de betekenis van 'aanreiken' of 'overhandigen', maar in de zin van 'duidelijk maken'. 'Zoals we u aangaven in onze brief van...' Zo wordt aangeven een tranistief werkwoord met een lijdend voorwerp én een meewerkend voorwerp. Interessant, maar laten we toch ophouden met dat aangeven zelf! Een vergaarbak van vaagheid, een containerbegrip voor 'zeggen', 'schrijven', 'meedelen', van mijn part 'brengen en vertolken'. 'We gaan u leren sturen, gas geven en remmen onder moeilijke omstandigheden', dat had volstaan. Maar ja, dat is misschien weer wat simpel.

En waarom noemt men (vooral korpschefs en hoge bestuurders) politieagenten tegenwoordig weer steevast 'dienders'? Denkt men dat die agenten daar blij mee zijn? Dat ze zitten te wachten op die lekker oud-Hollandsche, authentieke benamingen? Dat het ze mild stemt tijdens salarisonderhandelingen? Zoals de Taaldokter er niet van gediend is aangesproken te worden als 'de man in de straat' 'blastingbtaler' of - erger - 'hardwerkende Nederlander', kan hij zich niet voorstellen dat agenten graag 'dienders' zijn - laat staan     flikken, kippen, klabakken, koddebeiers, smerissen, tuten of wouten.

De Taaldokter hoorde een verder keurig sprekende man op 'ontbijt-TV' spreken over 'bierdiversiteit', en pas na enkele minuten tijdens welke de man dit woord bleef herhalen werd duidelijk dat hij 'biodiversiteit' bedoelde.

TV: PSV'er Salcido werd bekritiseerd door z'n trainer omdat hij zich 'nog altijd niet communicatief verstaanbaar kan maken in het Nederlands'. Ja, die rijke mogelijkheden van onze moedertaal! We kunnen ons er zelfs communicatief verstaanbaar mee maken, en doen dat ook de hele dag. Maar sommigen menen dat ze zich niet-communicatief verstaanbaar mogen maken, of zich wel-communicatief niet-verstaanbaar hoeven te maken, of kunnen volstaan met zich communicatief verstaanbaar te maken in een of andere oerwoudtaal. Dat zo'n aartsluie Zuidamerikaan daar zijn doorgesnoven cokeneus voor ophaalt hoeven we niet te pikken.Laat-ie eerst maar eens gezellig een potje verbaal komen kletsen terwijl we een bakkie doen.

'Het klopt dat deze meneer aangifte heeft gedaan', hoorde de Taaldokter een politieagent zeggen in een tv-programma, over een - zoals wij allen - onschuldige totdat het tegendeel is bewezen. Het vermoeden bestond dat de man niet geheel zuiver op de graat was, net als degene tegen wie hij aangifte deed. 'Deze meneer' klinkt nochtans denigrerend, waarmee de diender de suggestie wist te wekken dat de man eigenlijk natuurlijk ook een boefje was. Door een beleefdheidsvorm te gebruiken iemand eigenlijk beledigen dus. 'Mooie meneer is dat.' Een stijlvorm die je vaker hoort, en niet alleen bij de politie, sinds die de opdracht kreeg aan 'cliënten' te refereren met 'meneer' en 'mevrouw'. 'Mevrouw Palin kan zo veel zeggen...' 'Ik ken die meneer niet...' Justitie zal het over W. Holleeder nooit hebben als 'deze man' - H. is 'een meneer'. Maar wat is er mis met 'deze man' of 'deze vrouw'? Klinkt dat te gewoontjes?

Op de Amsterdamse stadszender AT5 hoorde de Taaldokter een presentator zeggen dat deze of gene 'nul op rekest' had gekregen. Terwijl de uitdrukking toch luidt: 'nul op het rekest krijgen'. De bij deze omroep altijd goed signaleerbare neiging tot taalverkorting is nu dus ook doorgedrongen tot een categorie die uit haar aard niet verkortbaar is zonder betekenisverandeing: de vaste uitdrukkingen. Binnenkort ook: 'Hij heeft lid op neus gekregen'? Mij benieuwen.

Tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen zeiden Nederlandse commentatoren op de Nederlandse tv regelmatig dat 'de raciale kwestie' in Amerika 'nog steeds een rol speelt', daarmee op subtiele wijze insinuerend dat dat hier natuurlijk in genen dele het geval is. Ze keken er over het algmeen wat meewarig bij.

Voetbaltrainer M. Been over de relatieve successen van zijn NEC: 'We zijn natuurlijk heel erg euforistisch.'

J.P. Balkenende is niet alleen een erkend klinker- en überhaupt veelslikker ('autobielindustrie'), hij stuwt ook het gebruik van 'van' op tot ongekende hoogten; niet zozeer in het veelgesmade 'iets hebben van', maar vooral in het gebruik van de constructie 'zeggen van'. Nu hoorde de Taaldokter hem weer als een schooljongen formuleren: 'Ik wil gewoon zeggen van: Nederlandse spaarders zijn veilig.' ('Kwilgwoon zevvan: Nederspaardsers zveilg.')

'Professor Bomhoff' bij H. Mens op tv: 'Blastingbtalers'.

Op een van de onvolprezen commerciële zenders sprak iemand: 'Ik had nie verwacht dazze dur emosies zo op de loop zou laten gaan.'

Jaja. Die AH. Waar de Taaldokter zich vaak verheugt over het frisse caissièrebestand, waar een enkele keer ook een dame met schelle stem deel van uitmaakt, die regelmatig door de zaak ene 'meneer Vermeulen' roept, en die bij het bedienen van de kassa de gewichtige houding aanneemt van iemand die een oud model Remington bedient, met afgewend hoofd 'prettigedagverdeeeer' schallend - en eenmaal ook een oudere man in stofjas, die de Taaldokter vertrouwelijk apart nam en achter zijn hand mompelde: 'Lekkere sneeuw was dat net, buiten.' En, met veelbetekenende blik: 'Gisteren ook al. Op dat moment zag de Taaldokter dat uit 's mans stofjaszak een klein teddybeertje stak. Enfin: zo'n supermarkt heeft een streepje voor.

Maar nu heeft iemand op de toegangspoort tot de 'mandjeskassa' dit bordje opgehangen. Een merkwaardig bordje. Er moet over nagedacht zijn. Bijvoorbeeld over de keuze voor de constructie 'wanneer... betekent het dat...'. Mét het risico van die d/t-fout. waarom niet gewoon geschreven: 'Als het poortje gesloten is moet u bij de kassa beneden afrekenen'? Uw dus. En een punt. Met de 'counter medewerker' wordt de 'baliemedewerker' bedoeld - of, beter: de medewerker. Maar ook hier roept de constructie meer vragen op dan zij beantwoordt. De medewerker geeft het zelf aan: is deze daartoe in staat na een langdurige intensive opleiding? En waaruit bestaat dat aangeven: een slechts voor een selecte groep bonuskaarthouders begrijpelijk teken, samengesteld uit het op een bepaalde toonhoogte schrapen van de keel, terwijl met de rechterhand de linkervoet wordt omklemd, en een knipoog?

'Op u', juicht het kartonnen standaardje de taaldokter vanaf de bar toe.Volgt de imperatief 'Geniet...', waarna: 'Terecht.' Het is dus terecht dat we moeten genieten? Of wordt bedoeld: 'terecht dat u geniet'? De Taaldokter is niet bijster gesteld op dergelijke kwalificaties. Ze doen hem denken aan politici die het zelden nog over 'mensen', 'burgers' of 'volk' hebben, maar steevast reppen van 'de belastingbetalers' en 'alle hardwerkende mensen', soms zelfs 'eenvoudige, hardwerkende mensen.' Alsof dat een verdienste is, in plaats van een bitter lot.

Vervolgens vertelt de tekst vanalles dat je niet wilt weten ondanks de suggestie dat niet te doen: over de 'rijke historie', de liefde voor het brouwen, en 'aandacht' voor niet alleen gronsdstoffen, maar ook 'onze prachtige omgeving' (zou je dat terug proeven in dit 'eigenzinnige speciaalbier'?) - ja, zelfs voor elkaar! Da's mooi. Maar wat voor aandacht dan, en voor wie?

Dat doet er niet toe, inderdaad. Want weet de taaldokter wat het is? Je moet gewoon 'jezelf zijn'. 'Het mooiste wat je kunt zijn'. Zeggen 'de mensen van de Gulpener Bierbrouwerij'. Dat we weten dat er niets mechanisch gebeurt daar. Dat het echte mensen zijn. Net als u en ik. Gebracht met een aplomb alsof men het zelf heeft bedacht. Alsof je iets anders kunt zijn. Maar niet voor niets luidt het spreekwoord: al draagt een aap een gouden ring, hij is en blijft een lelijk ding. Die aap dus, niet die ring. Dat 'eigenzinnige speciaalbier' moet dus wel lekker zijn.

De Taaldokter wordt zo moe van dergelijk ronkend gereutel. Waar zijn toch de bedenkers gebleven van pakkende slogans als 'Bier zoals bier bedoeld is', 'Blij met bier uit blik' (het verhaal gaat dat de oude Heineken daar zelf achter zat), en vooral: 'Man, dit is uw bier'?

Het is drinkbaar, daar is alles mee gezegd. Terecht.

NOS-nieuwslezer Jeroen Overbeek over financiële onrust: 'De beurskoerzen lijken vertoningen te hebben van achtbanige omvang.' Het viel mee dat hij niet repte van 'boerskeurzen'. Vooral de constructie 'lijken vertoningen te hebben van' lijkt de Taaldokter potentieel hoogst productief in zekere kringen.

Openingszin als versiertruc: 'Met jou wil ik wel in therapie.'
Foeterend meisje: 'Mijn bikinlijn is kut.'
Vrouw die haar idealen heeft bijgesteld: 'Ik wacht op de prins op de witte pony.'

Dat de Taaldokter ook maar een mens is moge blijken uit zijn eigen verschrijving onlangs: 'assortissement'. Wel een mooi en poëtisch woord. Helaas betekende het nog niets.

De buurman van de Taaldokter deed het volgende verzoek. 'Niet alleen voorspellen, maar ook zinnig formuleren is moeilijk, zelfs voor de redactie van De Volkskrant. Wat vindt ú nou van de bewering in de bijlage? Kunt u dit misschien aan de digitale schandpaal nagelen?'

Bij dezen.

Wie denkt dat verkiezingscampagnes in Nederland te veel zijn gericht op personen en te weinig op ideeën (of, for that matter, Amerikaanse campagnes) begeve zich naar democratie Brazilië, waar de gemeenteraadsverkiezingen naderen. Nu moet je dat land sowieso horen, maar in deze periode is het kabaal werkelijk oorverdovend: trucks met oplegger en aanhanger die voornamelijk uit geluidsbox bestaan, jongens op tot minidiscoteekjes omgebouwde fietsen, kilometers claxonnerende auto's door - soms betaalde - aanhangers van kandidaten. Naast de prachtige naam van wethouder Tony Gel amuseerde de Taaldokter zich vooral met de met gulle hand uitgedeelde en rondgestrooide pamfletjes van kandidaat-burgemeesters en -wethouders. Hoe geblindeerder de auto, hoe groter de snor, hoe donkerder de brillenglazen, hoe populairder. Wel zo overzichtelijk.

Omroepvereniging VARA adverteert om publiek naar uitzendingen te lokken met de website bijwonen.vara.nl. Waarom niet gekozen voor bijzijn? 'Bijwonen' heeft iets onnodigs nadrukkelijk officieels, naar het gevoel van de Taaldokter. 'Ik ga een uitzending van de VARA bijwonen.' Rode vaandels, hanen en internationaal gezang.

Volgens de Nederlandse Taalunie gebruiken veel Vlaamse 'standaardtaalsprekers' veelvuldig gekend voor bekend: als bijvoeglijk naamwoord. 'Toch is er een niet te verwaarlozen groep taalgebruikers die het woord in die contexten afkeurt. Het is daarom vooralsnog niet duidelijk of gekend in die gevallen tot de standaardtaal in België gerekend kan worden.' Hoe dat ook zij, de Taaldokter hoort het ook steeds vaker bezigen door Nederlanders: de gekende voetballer, wiens talent gekend is.

Het Amsterdamse stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer meldt op internet dat het een 'empowermentcentrum' opzet voor 'bewoners die zich meer willen ontwikkelen naar werk of opleiding'. De Taaldokter leest dan onwillekeurig: niet dat ze naar school willen, of een baan zoeken hoor. Ze willen zich gewoon zo'n beetje ontwikkelen 'richting werk of opleiding'. Verder staat er: 'Het bestuur wil bewoners waar nodig kansen bieden, stimuleren en coachen.' Dat is goed en economisch, denk je dan: alleen waar nodig, geen overbodige gedoe. Maar wat is nou dat 'empowermentcentrum'?

'Het centrum gaat zich in eerste instantie richten op vrouwen. Een grote groep (huis)vrouwen is erg gemotiveerd om aan activiteiten buiten de deur deel te nemen.' O, dacht de Taaldokter, zozo. Das mooi. Ik zou zeggen: ze wonen in de grote stad Amsterdam met een keur aan uitgaansgelegenheden, culturele agenda's en sportfaciliteiten, dus veel succes en tot ziens. Erg naief gedacht: hier zijn 'kansen bieden, stimuleren en coachen' nodig, om dat buitenkansje van die gemotiveerde huisvrouwen ten volle te benutten. 'Er is al wel veel keuze aan activiteiten van diverse organisaties.' Ja, daarover is de laatste tijd nogal veel ophef geweest. Te veel eigenlijk, en te verbrokkeld, was de algemene teneur. 'Maar de stap naar werk, werkervaringsprojecten of een opleiding is groot en er is geen aanbod om hen daarbij op weg te helpen.' Nou brak de klomp van de Taaldokter. 'Geen aanbod om hen op weg te helpen.' Een aanbod om mensen op weg te helpen? De Taaldokter kneep zichzelf duchtig in de arm, maar het was toch echt 2008.

In het 'empowermentcentrum' worden activiteiten opgezet 'die nog niét in het stadsdeel gegeven worden'. Vrouwen kunnen er terecht 'voor sollicitatietrainingen, beroepsoriëntatie, hulp bij het zoeken naar vacatures, werkervaringsplaatsen en stageplekken. Uiteindelijk zal het empowermentcentrum ook worden opengesteld voor mannen.' Hulp bij het zoeken naar vacatures? De Taaldokter is geen purist, niet tegen vrouwen, niet trots op welk land dan ook, en vindt niet dat 'het' fout gaat in Nederland, maar degene die dat  'empowermentcentrum' heeft verzonnen lijkt hem niet ongevaarlijk.

Over een vrouw die overleed aan het - aan Ebola verwante - Marburg-virus, werd geschreven dat ze was 'aangevlogen' door een vleermuis (die het virus kan overbrengen). Van 'aanvliegen' dus, net zoals 'aanrijden' en 'aanvaren'. Toch klinkt het hier merkwaardig, door de associatie met termen als 'de aangevlogen goederen', zinnen als 'daar komt ze aangevlogen', en met 'iemand aanvliegen' in de betekenis van 'te lijf gaan'. Prettig beknopt is het wel.

Op een gemeentelijke website trof de Taaldokter het volgende: 'Het aanbrengen van verlichting aan de buitenzijde van uw woning zorgt er voor dat iemand niet stiekem in het donker aan ramen en deuren kan morrelen. Gekoppeld aan een bewegingsmelder zal een crimineel schrikken van de hoeveelheid licht en aan uw woning voorbijgaan.'

Die past in het rijtje 'Na lang in de oven te hebben gestaan kreefg de klant een warme maaltijd', en 'Net teruggekomen van een vakantie in Zwitserland nam de heer tot zich Jan Tandjes.'
 

Cabaretier D. Jansen spreekt sneller dan zijn schaduw: de Taaldokter kon nog net de woorden 'duffedat' ('durven we dat?') onderscheiden, en het steeds terugkerende 'vosting', waarmee bleek te worden bedoeld: 'voorstelling'. Dodelijk vermoeiend en een soort van irritant.

En daar klonk het weer door de ether, al zo vertrouwd en toch nog het bloed uit je gezicht wegtrekkend: een soort van. Amerikanisme. Dit keer in de variant 'Ik ben al sinds ik klein was een soort van gefascineerd door...' En toen volgde iets zeer oninteressants. Een soort van gefascineerd. Dus niet erg gefascineerd, of juist een beetje, maar: een soort van gefascineerd. Niet echt gefascineerd dus, maar iets wat er op lijkt, of er in de verte mee te maken heeft, of zoiets. Past uitstekend in de trend van taalvervaging en veralgemenisering. Zie onder meer ook de ellende met aangeven. Een soort van irritant.

Boven een briefje van drankenzaak Gall & Gall: 'Zomer is tijd voor rosé! Er is niets zo lekker dan een rosé als de temperatuur stijgt...' Een klassieke hypercorrectie: 'Zo lekker dan' in plaats van 'zo lekker als'. Misschien liet de schrijver zich nog van de wijs brengen door dat 'als de temperatuur stijgt' - 'niets zo lekker als een rosé als de temperatuur stijgt' was wellicht wat ingewikkeld. Of lelijk.

Behulpzame conducteur, zijn weg door het gangpad al vervolgend: 'Overstappen in Leiden, spoortje 5.' Spoortje 5. De uitdrukking 'niet sporen' vocht zich in de gedachten van de Taaldokter. Spoortje 5. Zijn reisgenote meende dat het een kwestie van minzaamheid was, kindertaal als het ware. Volgens de Taaldokter is dergelijk gebruik van verkleinwoorden bedoeld om de luisteraar te laten weten dat de spreker dermate vertrouwd is met de materie dat hij het zich kan permitteren er zo vertrouwd, ja bijna amicaal aan te refereren. Waarmee hij zichzelf lekker belangrijk maakt. Duidelijk een syndroom. De Taaldokter heeft het vaker geconstateerd, maar weet niet meer waar; hij blijft het voor u volgen.

Overigens is het omgekeerde - de 'normale' vorm gebruiken waar een verkleinwoord gebruikelijk is - ook interessant: wie 'een pils' of 'een bier' bestelt wordt toch snel iets uitsloverigs toegedicht.

A. Peters recenseert een boek in de Volkskrant, waarbij hij schrijft: 'De logé laat haar avondscheet'. Raar, want 'logé' is de mannelijke of sekseneutrale vorm. Daar het hier duidelijk gaat om een exclusief vrouwelijke variant ('haar avondscheet') had er moeten staan: 'logee'.

De Volkskrant, en niet voor het eerst: 'Om dictatoren niet te legitimeren, zouden zaken als handen schudden en toasts voor de camera’s moeten worden vermeden.' Nee, dit is geen nieuw werkwoord 'dictatoren'; bedoeld wordt het meervoud van 'dictator'. Weer een exponent van de -orenbeweging.

Boven een gemeentelijke brief stond: 'vooraankondiging dwangsomoplegging'. Vreemd: letterlijk een aankondiging van een aankondiging. Nu wordt het woord 'vooraankondiging' meestal gewoon gebruikt voor 'aankondiging'. Dat is het in dit geval echter ook niet, want de ondernemer kan nog onder de dwangsom uit als hij snel maatregelen treft. Daarom stelde de Taaldokter voor er 'voornemen dwangsom' van te maken.

Overigens past deze terminologie in de schijnbaar nuancerende maar feitelijk verhullende tendens om adequate bestaande termen uit te breiden. Zo heten 'voorwaarden' tegenwoordig vaak 'randvoorwaarden', terwijl daarmee precies hetzelfde wordt bedoeld.

Over 'projectmanagement'-model 'PRINCE2' op Wikipedia: 'PRINCE2 ziet als grondbeginselen van goed projectmanagement:

• Een project is een eindig proces met een duidelijk begin en eind.
• Projecten moeten altijd worden beheerst om succesvol te zijn.'

Ja mensen, je hoort er van op: een project is een eindig proces. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht. Een project heeft ook een begin en een eind. Een duidelijk begin en eind zelfs. Het is dus eigenlijk een proces dat eindig is met een begin en een einde. Daarnaast moeten projecten worden beheerst om sucesvol te zijn. Onbeheerste projecten daar houden wij niet van.

Even resumerend: een succesvol project is een eindig proces met een duidelijk begin en einde dat we beheersen.

Hoed u voor projectmanagers!

Er is veel gesproken over de verzakking van Amsterdamse huizen door de aanleg van de NoordZuidlijn. Na afloop van de officiële persconferentie liet bijvoorbeeld, aldus het NOS-journaal, 'een technische man zijn zorgen blijken'. Wat zei die man? 'Er zitten altijd risico's aan dit soort bouwputten', daar komt het zo'n beetje op neer. Duidelijk.

Een communicatieadviseur liet op internet meteen weten dat er bij hem toen 'een alarmbel afging': 'Het zou toch niet dat de gemeente Amsterdam de regie op hun damage control hebben verloren?'

De Taaldokter hoopt dat Amsterdam die regie 'hebben verloren': heel gewone en begrijpelijk taal, vervelend voor die paar rechtstreeks betrokkenen, maar wel eerlijk. Gebeurt te weinig, en wordt des te meer gewaardeerd.

Vooral op de tv - toch geen toonbeeld van geestelijke rijkdom - voelen gasten in programma's zich vaak geroepen te verklaren dat ze zo verheugd zijn dat ze 'langs mochten komen', en melden presentatoren om de haverklap dat ze blij zijn dat ze 'dit mogen doen'. Ook heeft menigeen 'mogen' werken met - al dan niet overleden - beroemdheden. Uitermate goedkoop trucje om bescheiden over te komen. 

Zoals bekend is er - naast kindertaal- ook oudertaal. Dat mensen spreken van de 'handjes' en 'beentjes' is begrijpelijk, maar waar komt dat afschuwelijk 'krampjes' toch vandaan? Baby huilt. 'Hij heeft krampjes.' Gedverd.

Steeds vaker te horen, bij wijze van ferme taal, meestal op een toon die geen tegenspraak of verder vragen duldt: 'We gaan het gesprek aan.' Dit gebeurt bijvoorbeeld met lastige jeugd. Er is nog één krachtiger sanctie dan het gespek aangaan, maar die wordt zelden gebruikt. Dat is 'We gaan ze er stevig op aanspreken.'

Politie: 'Er is een zaak geweest met een oma en een kleindochter. Daar zijn we op in gaan steken.' Er was een tijd dat de hermandad optrad tegen mensen die instaken op anderen. De diender bedoelde waarscijnlijk: 'We zijn ermee aan de slag gegaan. We hebben ons ding ermee gedaan.'

NOS-journaal: 'De verbouwing van het Rijksmuseum duurt veels te lang.' De Taaldokter is geen purist of scherpslijper, maar je gelooft je oren toch niet. Het antwoord op de vraag waarom dit gebeurt ? 'We proberen de kloof tussen burgers en het journaal te slechten'.

De 'CEO' van 'Brussels Airport': 'Ons streefdoel is drie miljoen [passagiers].' Streefdoel. Waarom niet gewoon 'doel'? Omdat je nu kunt zeggen, als je het niet haalt: 'Ja. Haha. Maar het was geen doehoel! - Het was een streefdoel!'

De Taaldokter hoorde J. Cruijff zeggen: 'Een trainer is altijd maar voor veertig, vijftig procent met  zakvoetbal bezig.' Of eigenlijk klonk het als 'sak! voetbal'. Hij was niet bevangen door Het Gilles de la Tourette-syndroom, hij bedoelde - laten we dat althans maar aannemen, anders is het einde zoek: 'sec' (sec).

Ook op het conto van J.C.: 'Vrij degenererend dat ze spraken over een B-team.' Algemeen verschijnsel, dit: 'denigrerend' vervangen door 'degenererend'. Het omgekeerde heeft de Taaldokter nog niet opgetekend.
 

H. Hagoort, voorzitter van de Nederlandse publieke omroep: 'Zeventien procent van het personeelsbestand in Hilversum is de afgelopen jaren gereduceerd.' Het klonk bijna als 'geliquideerd'. Hij bedoelde vermoedelijk dan ook: het personelsbestand is gereduceerd met (of misschien wel tot) zeventien procent.

Het blijft merkwaardig, Vlamingen die Waalse plaatsnamen vervlaamsen. Tijdens de tv-reportage over een ongeluk op de BRT verscheen onder in beeld: 'Treinbosting in Hoei'. Het leek wel de titel van eenbundel hermetische poëzie.

Alweer - de Taaldokter kan het ook niet helpen, die overmatige media-aandacht voor voetbal - J. van Gelder: 'Dit shirt wordt voorzien met de handtekeningen van het Nederlands elftal.' Niet duidelijk of dit een verspreking was of een 'bewussie'. Komt vaker voor. Mogelijke oorzaak: verwarring van 'voorzien van' met 'uitrusten met'.

J. Cruijff: 'Als je de kans van Robben heb gezien, wie hij neerlag...' We begrijpen wat hij bedoelde (wat bij deze man al heel wat is, wat helaas bijna niemand hardop durft te zeggen, behalve de sympathieke R. Waterreus - waarop diens gesprekspartners plotseling erg druk waren met andere zaken); waarschijnlijk iets als 'De kans die Robben bood aan...'

'Neerlag' als verleden tijd van 'neerleggen', vermoedelijk gevormd naar analogie met 'lag' als verleden tijd van 'liggen'. Bijna even populair als 'kon' als verleden tijd van 'kennen': 'Ik kon hem niet.' Maar in dat geval luidt de tegenwoordige tijd ook nog eens 'kan': 'Ik kan hem niet'. En voor zover de Taaldokter bekend komt 'neerliggen' als tegenwoordige tijd niet voor. 'Dokter, wanneer is het nou kennen en wanneer is het kannen?' Effe legge.

Op `forum Amsterdam', onderdeel van de gemeentelijke website, plaatst de gemeente nieuwsberichten waarop bezoekers kunnen reageren. Reacties moeten wel stroken met het 'huisregelement'. Een begrijpelijke en veelgemaakte fout, maar van een overheidsmedium verwacht je beter.

Inhoudelijk zijn de gemeentelijke bijdragen niet even sterk. Een voorbeeld. 'Op 13 mei jl. presenteerde Carolien Gehrels het pamflet 'Er kan zoveel meer' onder het beeld Roden, de denker in het DTZ-gebouw.' Aangezien er een datum bij het  bericht staat is dat 'Op 13 mei jl.' overbodig. Wat het 'DTZ-gebouw' is wordt ook bij doorklikken (naar een tekst van drie regels) niet duidelijk. Maar de kroon spant wel 'het beeld Roden, de denker'...  Merkwaardig genoeg staat in die volgende drie regels correct dat het natuurlijk om De denker van Rodin gaat.

Op de kaart van een 'Tibetaans restaurant': 'Remy Martini'. Lekker.

In de krant (en niet als citaat!): ‘Als u een lampje heeft en hij gaat aan...’ Afgezien van de omslachtige formulering ('Als u een lampje aandoet...' is helderder) valt ook hier de neiging op om naar 'het-antecedenten' te verwijzen met 'die' ('hij') in plaats van 'dat' ('het'). Zie ook taal zonder kloten en 'die conservatorium'.

Een marechaussemedewerker, geïnterviewd voor de radio na een incident met F16's: 'Wij zijn getuigen aan het horen, we willen de zaak zo snel mogelijk oplijnen en opschalen.’

Klinkt wel lekker, 'oplijnen en opschalen'. Aanpakken. Groots werken. Helikopterview. Dat 'opschalen' is een uitermate populair begrip aan het worden, net als het verwante 'schaalvergroting'. Meestal wordt er niets meer mee bedoeld dan iets als 'uitbreiden'.  In dit geval zal de man wel bedoelen dat in meer geledingen van de organisatie wordt gezocht naar betrokkenen. Maar wat is nou toch 'oplijnen'? De Taaldokter kan er echt geen chocola van maken. De interviewer waarschijnlijk ook niet, maar die vroeg er niet naar.

Uit een webadvertentie: '9 To 5,  I Will Always Love You: iedereen kent deze klassiekers waarmee Dolly Parton in de jaren tachtig furore maakte. Maar de Amerikaanse vamp was niet schatplichtig aan lichtvoetig materiaal, want ze draaide haar hand niet om voor het serieuzere werk.'

Een woordje vergeten, en de mededeling is onbegrijpelijk. Of kende de schrijver de betekenis van het woord 'schatplichtig' niet? Want dat was ze dus wel. Maar niet alleen aan lichtvoetig werk.

Aangetroffen in het Parool - die regionale omroep op papier: 'Gistermorgen om half tien dreigden twee overvallers het personeel van het Etosfiliaal met een vuurwapen en eisten geld.'

Dreigden... Vervolgens stalen ze het personeel en de klanten zonder zich te zinnen, stegen een motorfiets en reden weg zonder beterschap te loven; sterker nog, ze scheurden zich van het lachen.

Wouter de Koning, een van de mensen achter Schrijfmaargewoon.nl en taaladviseur in Den Haag, schreef de Taaldokter dat die site slechts tips geeft en niet de creativiteit doodt; de schrijver schrijft.

'Als je verwacht dat de site alles meteen goed doet en alles automatisch verwerkt, ben jij het die zelf de mogelijke interactie doodsteekt. Jammer. Schrijven is mensenwerk. Onze site is dat ook. Ik had -zeker van iemand die zich 'taaldokter' noemt- een minder zeur stukje verwacht.'
 
Vooropgesteld: het is goed dat de site er is. Het is ook prettig dat men niet aansluit bij de steeds populairdere misvatting dat er objectief meetbare 'taalniveaus' bestaan, die je als schrijver ook nog eens bewust kunt toepassen, waarmee bijvoorbeeld Texamen.nl zichzelf promoot.

Toch is de Taaldokter enigszins sceptisch. In de eerste plaats heeft de site natuurlijk wel enige pretentie, al was het alleen omdat de 'G4' (de gemeenten Den Haag, Amsterdam, Rotterdam en Utrecht) zich er zichtbaar aan hebben gecommitteerd. Vooral in de ogen van mindere goden wordt zo'n site dan al snel een Instituut ('Mag niet van schrijfmaargewoon.nl'). En dat is geen wenselijke ontwikkeling.

Ten tweede blijkt het programma verre van feilloos te zijn; niet alleen door bijvoorbeeld - zoals gisteren bleek - 'betalen' als alternatief voor 'voldoen aan' te suggereren, maar ook doordat het consequent opvolgen van de tips niet per definitie resulteert in een prettig leesbare tekst. De software voor dergelijke programma's is nog lang niet optimaal; daarom kun je inderdaad niet verwachten dat zo'n site perfect werkt. Je kunt je wel afvragen of je die dan al online moet zetten. Misschien is dat gebeurd uit de overweging 'beter iets dan niets' - en daar is best wat voor te zeggen. Commentaar kan verbeteringen opleveren. Vandaar ook het stukje van gisteren; de Taaldokter blijft werkt graag meewerken aan de nodige interactie om ons aller taal van de overheid op een hoger niveau te brengen.

De reden dat de Taaldokter gisteren wat kort door de bocht ging was - en nu begeeft hij zich op glad ijs, want hij schrijft op het gevaar af te worden beticht van angst voor zijn broodwinning - zorg over de suggestie van de maakbaarheid van goede teksten. Naar zijn idee zijn daarvoor nodig: plezier, talent, kennis, aandacht, en creativiteit. In die volgorde. En het gevaar van dergelijke websites is dat schrijvers denken die ingrediënten niet nodig te hebben.

De Koning heeft namelijk gelijk: schrijven blijft mensenwerk. En juist daarom geldt wat de Taaldokter gisteren schreef: nodig zijn in de eerste plaats goed opgeleide ambtenaren die logisch nadenken, zich verplaatsen in hun lezers en hun boodschap op een persoonlijke manier brengen.

Tot slot: De Koning schrijft: 'Zelf zou ik de woorden "renovatie" en "straatmeubilair" niet in een publieksfolder zetten.' Taal naar des Taaldokters hart. Maar. Met als enige excuus dat er brood op de plank moet: zoals dat soms blijkbaar moet, prevaleerden in dit geval beleidsmatige belangen en beperkte ruimte boven heldere taal. Daarmee hebben tekstschrijvers natuurlijk ook vaak te maken.

Nationale voetbaltroetelbeer Foppe de Haan heeft een column in de NRC, die de sfeer ademt van het gemiddelde lagereschoolopstel ('en toen en toen'). Maar het gaat de Taaldokter nu niet om de ongelukkige hand van columnisten kiezen die de NRC de laatste tijd heeft. Afgelopen zaterdag schreef De Haan: 'De vervanging in de rust van Orlando Engelaar voor Arjen Robben vond ik logisch.' Hee! Kwam Engelaar in het veld voor Robben? Nee: Engelaar werd vervangen door Robben. Waarom schrijft De Haan dan 'de vervanging van Engelaar voor Robben'? Was hij in de war met 'de inruil van Engelaar voor Robben'? Wellicht is hij beïnvloed door het oprukken van deze constructie, meestal in smakeloze advertentieteksten zoals 'Schuifpui vervangen voor openslaande deuren'? In elk geval schrijft hij het tegenovergestelde van wat hij bedoelt. Foppe fopt zichzelf als het ware - maar de Taaldokter niet.

Op de site schrijfmaargewoon.nl kunnen ambtenaren hun teksten controleren op leesbaarheid, en tips voor verbetering krijgen. Een eerste commentaar, want over dit onderwerp is nog veel meer te zeggen.

De Taaldokter legde de tekst van een onlangs door hem geschreven publieksfolder voor aan het programma. Dat leverde commentaar in drie categorieën: zinnen die 'korter kunnen', passieve zinnen en 'moeilijke woorden'.

In de eerste categorie vond het programma onder meer opsommingen te lang, zoals de volgende:

'Wat gaat er gebeuren?
• nieuwe tramrails, wissels en haltes
• renovatie van de bruggen
• ophoging van de brug over de Keizersgracht
• nieuw wegdek en nieuwe trottoirs
• nieuw straatmeubilair en nieuwe verlichting.'

Nu wil een opsomming wel eens uit een lange zin bestaan, mits goed geformuleerd zorgt zij juist voor helderheid. Het bovengenoemde voorbeeld kan moeilijk duidelijker (of korter). Daarom zou het nuttig zijn het programma aan te passen en opsommingen buiten beschouwing te laten. Daarnaast resulteert het consequent verkorten van lange zinnen (en dat zijn in de optiek van dit programma al snel alle zinnen met een komma) in een staccatotaaltje dat weinig aantrekkelijks heeft.

Het (algemene) commentaar bij deze categorie luidt: 'Lange zinnen zijn vervelend. Ze veroorzaken slaperigheid bij de lezer. Diezelfde lezer raakt ook vaak de draad kwijt.' Diezelfde lezer dus - niet bij een andere; da's mooi. En wat is dat voor onzin dat lange zinnen 'vervelend' zijn? Dat hijgerige staccato-Nederlands, met haar voortratelende kortezinnenmitrailleur, dat is pas vervelend. Neem dit voorbeeld: 'De grachten die de brug kruisen blijven wel toegankelijk voor autoverkeer, behalve wanneer aan de tramwissels en kruisingen wordt gewerkt.' 'Maak deze zinnen korter', meldt het programma. Dat kan op twee manieren: door een punt te plaatsen waar nu de komma staat en een nieuwe zin beginnen met 'Behalve', en door een meer ingrijpende aanpassing van het tweede deel: 'Ze blijven alleen niet toegankelijk als wordt gewerkt aan de tramwissels en kruisingen'. Het eerste is niet fraai door het ontbreken van een werkwoord, waardoor de zin iets vervelend snels, wervends, reclame-achtigs krijgt; het tweede resulteert in onnodige herhaling van iets wat al genoemd is.

Onder 'passieve zinnen' volgt commentaar op constructies als 'wordt gewerkt' en 'is afgesloten'. Het is een raadsel waarom dit niet goed is. Wie er werkt en wie er afsluit is in dergelijke gevallen vaak niet relevant; sterker nog: schrijf je dat wel, dan leg je onnodig de nadruk op die handelende persoon, wat meer vragen oproept dan beantwoordt.

'Voldoen' en 'gecoördineerd' ten slotte blijken 'moeilijke woorden te zijn. Hoewel er stond: 'de tramrails voldoen niet meer aan de moderne eisen' suggereert het programma hier te spreken van 'betalen'. 'Het project wordt gecoördineerd door...' zou moeten worden 'Het project wordt afgestemd door....' Bah! Vreemd genoeg ziet het programma woorden als 'efficiëntie' en 'integraal' over het hoofd.

Kortom, zonder te willen mierenneuken: zoals te verwachten was doodt dit programma de creativiteit, dwingt het een verre van ideaal stramien op en pretendeert leesbaar schrijven als trucje mogelijk te maken. Daarmee gaat het voorbij aan wat in werkelijkheid nodig is: goed opgeleide ambtenaren die logisch nadenken, zich verplaatsen in hun lezers en hun boodschap op een persoonlijke manier brengen.

t.a.v. taaldokter:

• 'om de week' waarmee bedoeld wordt wekelijks
• Idem 'om het uur innemen' waarmee niet bedoeld wordt  een uur wel, het volgende uur niet, maar gewoon elk uur.

Ja, dit lijkt een waarachtige slordigheid te zijn, die de Taaldokter al eerder signaleerde en die hij - ondanks zijn welwillende houding ten opzichte van taalverandering - niet toejuicht. Wat er gebeurt als je zekere pillen niet elk uur maar om het uur inneemt, is moeilijk te voorspellen, of misschien juist makkelijk, maar onzekerheid over de bedoeling is in elk geval niet wenselijk.

Remedie voor de schrijvers van medische bijsluiters: om het uur hardop zeggen: 'De innamefrequentie zal u niet om het even zijn.'

Zoals de supermarkt al lang geleden slijter werd, de drogist kledingzaak en de groenteboer delicatessenhandel, heeft de bakker op de hoek een koffiemachine waar de cliëntèle cappucino en espresso kan betrekken. Algehele nivellering of multitasking, bron van vermaak is het. Bij de bakker kwam een Amstrerdamse dame binnen die - met hetzelfde aplomb waarmee ze in het café 'sudderrans' bestelt, vroeg om een 'Wiener melans'.

De oogst van een avondje Nederlands elftal.

Uitstekond
Twee quotes van J. Cruijff, 'oude zeikerd van tv', weerspiegelend diens niet aflatende drang Nederlandse uitdrukkingen een eigen draai te geven en woorden te vereenvoudigen, alles gelardeerd met 'dreigond' dan wel 'uitstekond':
•    'Het is normaal dat alles op wieletjes loopt.'
•    'individulistisch' - de Taaldokter kon het nauwelijks nazeggen toen hij het probeerde.

Robbentaal
A. Robben, na het succes gevraagd naar diens 'kwetsuur' voorafgaand aan de wedstrijd: 'Zaterdag stortte mijn wereld in principe ineen.' In principe. Vooral dat 'ineen' is mooi: 'ineenstorten' klinkt stukken beter dan 'in elkaar storten'. Beschaafder ook. In principe.

Commentator
'De operette van Bern, geregisseerd door Marco van Basten, gespeeld door het Nederlands elftal.'

Aangezien er nog PvdT Partij van / voor de Taal), TP (TaalPartij) of TOT (Trots op Taal) is, besloot de Taaldokter zich als lid van een politieke partij op te geven. Per kerende post ontving hij een bericht van de ledenadministratie waarin hij werd aangesproken met 'beste' en 'jij'. De jaren des onderscheids bereikt hebbende, stoort hij zich steeds vaker aan deze aanspreekvorm en het schijnbare gemak waarmee eenieder zich daarvan meent te moeten bedienen. Een zeuronderwerp, hij weet het, maar zijns ondanks zegt hij er nu iets van. Ook omdat het werkelijk pijnlijk is telkens - vooral in winkelrijen - aan te horen hoe minderjarige caissières hoogbejaarden tutoyeren alsof het klasgenoten zijn; bij voorkeur op het verveelde zuchttoontje van de levenslange winkelbediende: 'Asjeblieeeft.' Maar misschien is hij de enige die zich hieraan stoort, want de zo frivool aangesproken ouderen reageren zelf nooit.

Is het geen praktisch blijk van - laten we dat vooral te onpas gebruikte woord maar eens uit de lade trekken - respect (dat vooral de kwistig tutoyerende jongeren zelf in de mond bestorven lijkt te zijn) onbekenden, en zeker ouderen, met 'u' aan te spreken?

En wat is de gedachte - zo die er al is - achter dit beleid van zo'n partij? 'Laten we toch vooral de jeugdige kiezer niet afschrikken met woorden die hij niet begrijpt - zoals "u"'? Het is onbegrijpelijk.

En nu hij het er toch over heeft: wie kan de Taaldokter vertellen waarom de media - en, gegeven de voortdurende roep om 'jeugdhonken', 'clubhuizen' en andere 'centra' (waarzonder het eigenlijk heel logisch en begrijpelijk is dat zij 'de straat' optrekken en daar anderen lastigvallen, zo is de teneur) - eigenlijk de gehele samenleving - zo sterk zijn gericht op jongeren en 'jongerencultuur'? Waarom lijkt de tv-reclame uitsluitend bedoeld voor okselfrisse, limoengeurende, 'leuke' meisjes en jongens die elkaar je'en en jij'en? Waarom moet die arme oudere het doen met de infantiele omroep Max? Het argument dat dertig-, veertig- en vijftigplussers zich voornamelijk graag identificeren met de strakke generatie verklaart dit niet; vormen immers juist niet die ouderen de generatie met kennis, macht, en - vooral - kapitaalkracht?

Merkwaardig dat dit voorbij schijnt te gaan aan zo'n politieke partij, die de Taaldokter op de hoogte stelt van zijn bevindingen en verder vooralsnog het voordeel van de twijfel gunt. Maar dan moet men niet vaker constructies bedenken als: 'Daarom kun je binnenkort op dit mailadres een aantal nieuwsbrieven gaan verwachten'.

J. van Gelder: 'We sluiten af, maar niet nadat we even hebben gekeken naar...' Nee: niet dan nadat we even hebben gekeken naar... Of - je kunt het jezelf ook makkelijker maken: Niet voordat we even hebben gekeken naar... Is natuurlijk niet voorbehouden aan de voetbal'commentaristen', dit wijdverspreide fenomeen.

Twee keer J. Cruijff: 'commentaristen' (voor: 'commentatoren') en 'roetieniers' (voor: 'routienjees').

Hier en daar schreef de Taaldokter over dat lelijke  'sponsoren'.

Nu gaf www.taalpost.nl de volgende 'taaltip'.

'Sponsoren' staat in het Groene Boekje - als werkwoord: 'sponsorde - gesponsord'. De klemtoon ligt dan op 'spon'. Maar er is nog een woord 'sponsoren', met een andere klemtoon - namelijk het meervoud van 'sponsor', naast de gebruikelijkere vorm 'sponsors'. Van Dale en het Witte Boekje vermelden het meervoud 'sponsoren' wel, het Groene Boekje niet - maar aangezien meervoudsvormen eigenlijk niet onder de spellingregels vallen, is er niet echt sprake van goed of fout.

Naast 'sponsor' zijn er nog wel een paar aan het Engels ontleende woorden op '-or' die tegenwoordig ook een meervoud op '-en' hebben: 'motoren', 'tractoren', 'reactoren'. Volgens Taaladvies.net zijn persoonsaanduidingen op '-oren' wat formeler dan die op '-ors'.

Meer in het juninummer van Onze Taal, http://nieuwsbrief.taalpost.nl/r/tp.plx?2614-793

Alles goed en wel - de Taaldokter vindt het een lelijk woord.

Ingezonden bericht (zonder commentaar)

Beste Taaldokter,

U wordt begrepen? U wordt bedankt? U wordt beantwoord!

Gehoord: iemand die de koningin aansprak met 'Hare majesteit'. Dat krijg je er nu van als je niet gewoon 'mevrouw' wilt heten. Minister André Rouvoet, die er zo kien op schijnt te wezen 'excellentie' te zijn, zal wel met 'zijne excellentie' worden aangesproken.

Wat is dat toch een rare merkwaardige hypercorrectheid: 'De meeste mensen hebben wel eens problemen met zijn/haar internetverbinding.', las de Taaldokter nu op de website van een internetprovider. Wat is er mis met het woordje 'hun'? Zou dat te veel associaties oproepen met het zo algemeen verfoeide 'hun hebben'?

Remedie: honderd keer zeggen: 'Hunnen moet kunnen.'

De Taaldokter kreeg deze link toegestuurd, en moest er -zijns ondanks - om lachen: http://www.youtube.com/watch?v=MrbDCNvARuA.

Bal: wordt opgeëist
(Lange bal: wordt gehanteerd)

Beelden: gaan de hele wereld over

Brilstand = hatelijk

Dirk Kuyt = visserszoon uit Katwijk

Doelpunt : hangt al een tijdje in de lucht.

Duel / wedstrijd = beladen

Fluitconcert = striemend, hels

Goede vorm: steek je in (wordt niet gezegd van een 'slechte vorm')

Kans (1) = opgelegd
(Na een gemiste - soms niet eens 'opgelegde' - kans volgt steevast dé voetbaldooddoener: '...had een doelpunt (de 1-0 / de 3-2 / de 'aansluitingstreffer') kunnen... misschien wel moeten zijn.' Misschien wel moeten zijn'? Van wie dan? Waarom? Had de commentator hem zelf nog gemaakt?)

Kans (2): wordt verprutst.
(Met name opgelegde kansen worden - volgens commentatoren - vaak verprutst. Ook in die gevallen rijst de vraag: hadden ze hem zelf wel gemaakt?)

Leo Beenhakker = oude / sluwe / geslepen vos

Lionel Messi = de kleine balvirtuoos

Louis van Gaa l = oefenmeester uit Avenhorn

Openingen: worden gevonden

Reflex = katachtig

Slotfase = tumulteus

Uithaal = verwoestend

Verliezen / het toernooi / het veld verlaten : met opgeheven hoofd.

Verlies / verdriet : ziet er zó uit.

Steeds vaker te horen uit de monden van voetballers, voetbalverslaggevers, voetbalcommentatoren en aanverwant getypte: 'retirade', waar 'tirade' wordt bedoeld. Of iets heel anders - maar niet duidelijk is wát precies. Nu weer J. van Gelder: 'Zo'n retirade kan je denk ik elk seizoen samenstellen.'

Remedie: je een kwartier terugtrekken in een retirade en honderd keer mompelen: 'Tirade, tirade, tirade...'

Gendraagster. Tot de verbeelding sprekend woord. Zal de Van Dale wel halen. Nu sprak er één: 'Over een aantal jaren zullen me eierstokken preventief moeten worden verwijderd, en ik wil graag voor die tijd mijn kinderwens realiseren.' Kinderwens: door overdadige media-aandacht veroorzaakte geestelijke afwijking waaraan een groeiend aantal jonge vrouwen lijdt dat het woord zonder te blozen kan uitspreken. Wensen zijn er om te worden gerealiseerd. O.k. Maar een kinderwens realiseren? Waarom niet gewoon gezegd: '... een kind krijgen'? Denk ook eens aan al die arme gerealiseerde kinderwensjes!

Overigens biedt de term een onuitputtelijke inspiratiebron voor nieuwvormingen. (Vervelend kind: 'Half gerealiseerde kinderwens!')

Het Nederlands ontwikkelt zich in rap tempo als een taal zonder kloten. Of zonder tieten. In elk geval lijkt het steeds meer mensen steeds meer moeite te kosten de juiste verwijswoorden te gebruiken. Eerder signaleerde de Taaldokter al 'die conservatorium' (en natuurlijk 'die meisje'); nu hoorde hij de Amsterdamse stadsomroeper AT5: 'Hij pakte haar camera af en gooide 't stuk.' Het camera. Onbegrijpelijk, gegeven de eerder vermoede neiging naar alle woorden maar met 'die' te verwijzen. Versimpeling, alla, maar liever niet ongestructureerd.

Paradox: vaste uitdrukkingen zijn vaak te ingewikkeld voor foutloos gebruik. Je zou eerder het tegengestelde verwachten (zo dat mogelijk was). Heeft dit te maken met die veelbesproken onderwijskwaliteitsdaling? Nu hoorde de Taaldokter weer: 'Als ook ethici daar hun hoofd over hebben gebroken...' Hij verkeerde toch in de veronderstelling dat het was: 'Zich het hoofd breken over'. Blijkbaar wordt het sommigen te complex om wederkerende werkwoorden te gebruiken.

Amsterdams stadszender AT5: 'Van Basten zal Davids missen als een boer met kiespijn.' Hopelijk kan hij er om lachen als kiespijn.

Gezien: twee zo van de Veluwe geplukte, bepaardestaarte diensterjes (vrouwelijke diendertjes) op de Amsterdamse Wallen die twee Engelse toeristen verbieden met een blikje bier in de hand over straat te lopen. 's Avonds blijven verschillende harde overtredingen tijdens een voetbalwedstrijd onbestraft, terwijl een aai in het gezicht wordt geïnterpreteerd als een fysieke aanval en de aaier van het veld wordt gestuurd. Lukraak lik-op-stuk-beleid is overal in de samenleving doorgedrongen.

Voetbalcommentator die zichzelf al sprekende corrigeert (wat vaker zou moeten gebeuren, maar dan iets coherenter): 'En zo eindigt de carrière van Edwin van der Sar, die niet eens afgelopen is want hij gaat gewoon door.' Deed de Taaldokter denken aan : 'Je hebt 't gezegd, anders had ik 't niet onthouden', valt bijna in de categorie: 'Het is zo want het klopt', maar vormt uiteindelijk een genre op zichzelf. Dank.

De EO in een wetenschapsprogramma - of wat daarvoor moet doorgaan bij deze creationistische maffiosi - : 'Wetenschappers hebben sinds kort ontdekt dat...' Een hele periode (a period of time, zoals sommige  Amerikanen dan tamelijk omslachtig plegen te zeggen)  zijn wetenschappers dus doende iets te ontdekken. Nou is dat best mogelijk, maar taalkundig klopt het niet. 'Kortgeleden hebben wetenschappers ontdekt dat...', zo het natuurlijk moeten zijn.  Komt veel voor.  De Taaldokter las ooit:  'Wij hebben sinds lang een goede relatie met uw kantoor opgebouwd.' Om maar te benadrukken dat het niet om iets vluchtigs gaat, zo lijkt het.

Remedie: honderd keer schrijven: 'Ik heb lang geleden ontdekt wat u sinds kort weet.'

Het is ook lastig, met al die voorzetsels. Voetballer Huntelaar: 'Dat is niet op invloed geweest van mijn wedstrijd.'

Zanger B. Cramer over zijn carrière: 'Ik ben niet gevangen geweest voor één gat.' Creatieve geesten verloochenen zich nooit, ook als het gaat om het naar goeddunken aanpassen van vaste uitdrukkingen, zo blijkt.

Op de website van de gemeente Amsterdam staat hoe deze bereikbaar is: ‘Heeft u het antwoord op uw vraag niet zelf kunnen vinden bel dan met Antwoord 14 020, het vijfcijferig informatienummer van de gemeente. Geopend op werkdagen van 08.00 tot 18.00 uur.’ De recente instelling van dit nummer – dat nog niet veel bekendheid geniet – is mooi. Maar waarom staat er bij 14 020 dat dat vijf cijfers zijn? Onthoudt men het dan gemakkelijker? Of was de bedenker zo enthousiast over deze vonds dat he erbij vermeld moest worden? Dit valt in de categorie ‘Overbodige informatie’. Schrijf gewoon: 'hét informatienummer van de gemeente'. Gewoonlijk zegt men ook niet dat burgers 'het tiencijferige nummer' kunnen bellen. Een typerend voorbeeld van denken vanuit de organisatie, en niet vanuit de klant.

Makelaar met aplomb tot weifelachtige klant: 'Wat ik in dezen voor u kan betekenen is een stukje begeleiding.' Merkwaardige combinatie van dit zo commerciële beroep met dat halfzachte - al lang weer achterhaalde -  taalgebruik. Om de scherpe kantjes er af te halen, vermoedelijk.Wel een constructie die navolging kan krijgen, bijvoorbeeld bij horecabezoek. Ober: 'En wat kan ik voor u betekenen?' "Een stukje begeleiding graag bij het doornemen van de kaart, beste man.' Anders niks?

De Taaldokter kreeg in zijn studententijd college over constructies als 'Bananen houd ik niet van.' Daar was veel zinnigs over te zeggen, waarvan hem vooral is bijgebleven dat dergelijke spreektalige formuleringen aan een forse opmars bezig waren. - waarover vanzelfsprekend geen oordeel werd geveld. Nu - zo'n twintig jaar na dato - schrijft zelfs de NRC naar aanleiding van de brand in de TU Delft: 'Plaatsen van verplichte brandwerende schotten werd 'aan gewerkt''. Interessant - we blijven het volgen.

Eerder al signaleerde de Taaldokter dat 'sponsors' steeds vaker wordt vervangen door 'sponsoren'. Deze vermoedelijk door angst voor alledaags versleten te worden ingegeven  hypercorrectie-achtige ontwikkeling blijkt productief: in beleidsteksten  wordt steeds vaker gesproken van 'initiatoren' in plaats van 'initiators'  - waar  'initiatiefnemers'  natuurlijk  het beste blijft. Ook al gesignaleerd: 'supervisoren'. Het blijft zuchten.

Geïnterviewde in Man bijt hond over nare ervaring: 'Dat iemand op straat tegen me zei: "Stomme blinde met je achterlijke hond."' De absurditeit en het gebrek aan context deden de Taaldokter zijns ondanks in de lach schieten.

Zanger B. Cramer over zijn carrière: 'Ik ben nooit gevangen geweest voor één gat.' Het is mogelijk dat hij 'te vangen' zei, de Taaldokter hoort niet alles, maar raar blijft het, de woordvolgorde in zo'n idiomatische uitdrukking omgooien.

Voetbalcommentator: over 'the Old Firm', de voetbalwedstrijden tussen de Schotse clubs Glasgow Rangers en Celtic: 'de jaarlijkse kraker die een aantal keren per jaar wordt gespeeld.'

Zo kende de Taaldokter ook een man die stellig beweerde 'slechts eens in de zoveel jaar' jarig te zijn.

Voortdurend lastiggevallen door een veel te enthousiaste ober met varkensoogjes wist de Taaldokter de menukaart van een inferieur Italiaans restaurant vast te leggen. In slechts enkele zinnen 'lams coteletten', 'kalfs met parmaham' en 'rode wijn saus'; gerechten bovendien die  niet bereid zijn, maar zelfs 'voorbereidt'. Prachtig. Gezien de prijzen hadden ze er best nog even een redacteur tegenaan kunnen gooien.

Zich vertredend in het Noord-Hollandse duinlandschap trof de Taaldokter dit verbijsterende bericht op een houten paal. En meteen schoot hem weer die dame te binnen die altijd zo lekker lispelde: 'Lekker zoon sigaretje.' Vader en zoon dag. Dag, vader en zoon! Wat is dat voor spelling? - om over het idee zelf maar te zwijgen. Duincentrum (whatever that may be) de Zandwaaier (De Zandwaaier, met twee kapitalen dus, dacht de Taaldokter) hoort zonder twijfel in de categorie bejaardenhuis Avondrood, maar van een goed cliché is nog niemand doodgegaan. Dat misplaatst eerbiedige 'Morse' is al minder onschuldig: tenzij met een knipoog is het onnodig woorden voorzien van een hoofdletter Eng. En blijkbaar ontdek je dus of je wilt leren boogschieten tijdens deze tocht. Nuttig. En dan 'warm je jezelf op'. Lekker. Of je bakt een 'stok'brood. Geen stokbrood of Stokbrood, maar een 'stok'brood. Geen echt stokbrood dus. Zal wel een deegklomp aan een stok zijn. Leuheuk. Ten slotte dat veel te vaak gebruikte 'en/of' natuurlijk: laten we vooral zorgvuldig wezen, stel je voor dat zoon meisje alleen een vader heeft, of - stel je voor - alleen een broer; nee, we maken er maar 'en/of' van, zitten we altijd goed. Wat een opgewarmd lijk van een tekst zeg. Het was weer zoon dag.

Fraaie verschrijving op NOS-teletekst, in het kader van de tijdgeest van 'terreurdreiging':  'Microsoft trekt bom op Yahoo in.'

Vader wiens dochter trouwt in een huilprogramma, snuitend en sniffend: 'Dit pakken ze me niet meer af.'

Kan dat afgelopen wezen? Dat geborneerde toontje, en altijd maar dat gezever over die 'ze' die altijd loeren op je welzijn en welbevinden, en je blijkbaar plukken waar 'ze' plukken kunnen?
Man, niemand wil je dat huwelijk van je dochter afpakken! We moeten er niet aan denken! Scheer je weg en ga je mond spoelen!

Dat 'op enig moment', vooral gebruikt in de politiek en ambtenarenwereld - mag dat weg? Niet dat 'op een gegeven ogenblik' (meestal uitgesproken als 'geenook') of 'op een bepaald moment' zo veel beter is, maar dit roept toch te veel associaties op met enige feestjes en andere bijeenkomsten, en klinkt wel erg gewrongen en zo mogelijk nog vager.

Een zwemmer zei over het nieuwe aerodynamische zwempak: 'Hiermee worden races beslecht.' Klonk raar.

Aan het Amsterdamse Oosterdokseiland verrijzen mooie gebouwen, ontging ook stadszender AT5 niet, maar de omroep was toch vooral benieuwd naar de sound van het gebouw: 'Het nieuwe con-ser-va-to-ri-um [moeilijk woord!] ziet er prachtig uit, maar hoe klinkt ie?' Ie.

Zo repte dezelfde door Amsterdammers zeer goed bekeken topzender van een onderdeel voor een machine, 'weliswaar geprepareerd  in Duitsland, maar toen ie werd teruggeplaatst...'  (Let op de mooie suggestie: Nederlanders mogen dan bij 'oorlog' niet meer meteen aan Duitsers denken, ze verkeren nog wel in de waan dat alles bij onze oosterburen gründlich gebeurt.) De voorbeelden zijn talloos. 

Tuurlijk: op naar één lidwoord, één betrekkelijk voornaamwoord - en eigenlijk ook het liefst één zelfstandig naamwoord. Met veel plaatjes en geluid! 'Wie is die?' 'Die meisje van de kon-ser-vaa-too-rie-jum.' Het komt niet meer goed.

De Taaldokter zag een op het trottoir geparkeerde auto met de slogan 'Security & Solution'. En zijn gedachten dwaalden terug naar de schone stad Belo Horizonte waar een hulpvaardige dame was geweest die, de Engelse taal niet bijster machtig,  op een goed moment de magische woorden sprak: 'You problem? Call me. I solution!'  Geweldige reclameleus.

Balkenende had het naar aanleiding van de Film van Ome Wilders weer eens over 'het kwetsen van gevoelens', verwerpelijk Amerikanisme, omdat - de Taaldokter legt het nog één keer uit - gevoelens niet gekwetst kunnen worden; mensen wel. Maar ze moeten wel leren een beetje flink te zijn.

Wat de Taaldokter vond van het gedoe leest u hier.

Nieuwvormingen zoals het enige jaren geleden in de wonderlijke wereld der voetbalcommentatoren in zwang geraakte 'afjagen' (de speler van de tegenpartij met de bal achtervolgen en lastigvallen tot deze de bal verspeelt, of er in elk geval niets nuttigs mee kan doen) zijn productief: nu hoorde de Taaldokter een agent op de uitkijk voor een 'drugspand' zeggen: 'Wij staan momenteel dit pand af te posten.' Alsof hij de moeder aller  postopdrachten uitvoerde, waarna verder posten voorgoed overbodig zou zijn geworden. Allemaal dankzij dat prefix 'af-'.  Niet dat het veel betekent, maar vermoedelijk klonk het naar zijn smaak beter dan 'Wij staan voor dit pand te posten.' Angst voor associaties met postbestellers?

Vooral Amsterdammers hebben de neiging te spreken van 'proostitutie' als het om prostitutie gaat, terwijl ze toch niet van het slag Wein, Weib und Gesang zijn. DeTaaldokter is er nog niet achter wat de reden is. ('Wat heb je met je geld gedaan?' 'Drank en vrouwen, en de rest over de balk gesmeten.')

Gehoord: 'Muziek die door merg en ziel gaat.'

Amsterdamse stadsomroep AT5 over de controverse rond de geplaagde boom in de Anne Frank-tuin: 'De rechter vindt dat beide partijen er samen uit moeten komen.' Op dat bekende belerende toontje, zelfs met de nadruk op 'beide' en 'samen'... Ja, als je gewoon zegt dat hij vindt dat de partijen er uit moeten komen, zeg je niet zo veel. Net zoals die rechter dus eigenlijk. (Er is in Nederland namelijk een Kloof tussen de rechterlijke macht en de Gewone Man.)

Frisse verslaggeefster van Man bijt hond belandt aan weg bij man die - hoe toepasselijk - zijn hond uitlaat. Waar hij naartoe gaat? Naar de begraafplaats dus. 'Mag ik vragen waarom?' 'Daar ligt mijn vrouw begraven.'

En dan volgt het: hét stopwoord van de moderne, frisse verslaggever en de jonge mens in het algemeen, waarvan men denkt dat het altijd goed is en - naar  believen - medeleven, aandacht, compassie, enthousiasme, interesse en aansporing uitdrukt: 'O.k.!'

Niet in verlegenheid te brengen, deze generatie. Die volkomen misplaatste opgewektheid. Die dommigheid. Bah.

Ongetwijfeld overgewaaid uit Amerika, net zoals dat bloed onder nagels vandaan zuigende, met stupide blik uit te spreken 'O.k.???' om je verbazing onder woorden te brengen, als in 'Hij vertelde dat hij  ochtendurine drinkt. Dus ik zeg o.k.???', en het vragen door een gewone zin te voorzien van een vragende intonatie, als in 'Hij vertelde dat hij ochtendurine drinkt?'

'Daar ligt mijn vrouw begraven.' 'O.k.?'

Nooit meer 'wier' zeggen of schrijven. Altijd 'wiens'. Ook niet 'van wie' - nee, gewoon 'wiens'. 'De vrouw wiens hondje verdronk', 'de gedelegeerden wiens agenda's vol zaten'. Angst voor ouderwets versleten te worden. Onbestemde vrees voor de associatie met zeewier en alg. Neemt epidemische proporties aan in de media. Zeer besmettelijk. Remedie: honderd keer 'wier' zeggen.

Relatief
Willem van 78 staat enigszins stroef op van zijn kruk: ‘Ik ben ook geen zeventig meer.’

Aan tafel
‘Waar zullen we nou weer eens over zwijgen?’

Wellevend
‘Hoe is ‘t nou?’
‘Nou, verder geen uitzaaiingen.’

Alleseter
Man op tv: ‘Ik lees alles: van Paulus de Boskabouter tot Couperus.’

Nuance
En waarom heet een betoog tegenwoordig ‘genuanceerd’ als er twee meningen in aan bod komen?

‘Flink vlees eten, anders word je homo!’

Bij een raadsvergadering in de grote stad Amsterdam liep de notuliste sissend van woede weg ‘omdat het niveau zo bedroevend laag is’.

Rotterdams burgemeester Ivo Opstelten: ‘Ik heb afgezien om in te gaan op...’ Hij bedoelde dat hij er van had afgezien om in te gaan op... Maar het burgemeestersbestaan is zwaar.

De gemeente Amterdam stuurt mensen die daarom vragen een e-nieuwsbrief, volgeschreven door voorlichters en woordvoerders van de gemeente, als deze tenminste niet klakkeloos persberichten of webteksten van anderen overnemen. Niet dat dat iets uitmaakt; het niveau is gewoonlijk lachwekkend: 'De jongeren van het project, één team, één doel, bezoeken sloppenwijken, weeshuizen en andere maatschappelijke instellingen.' Nog even afgezien van dat rare merkwaardige één team, één doel, dat pas bij de tweede keer lezen de naam van het project blijkt te zijn, maar de schrijver heeft niet de moeite genomen die even in met kapitaal of cursief te zetten, wat verder ook een uitermate lullige naam is ('One man, one vote', 'Eén ei, geen ei') - het is vermakelijk te lezen dat de opsteller sloppenwijken betitelt als 'maatschappelijke instellingen'.

Waarom lijden zovelen - vooral ambtenaren - aan de Ziekte van Enkelvoud: constructies als ‘een proces moet goed verlopen’ en 'een vloer moet vloeistofdicht zijn' als ze bedoelen ‘processen moeten goed verlopen’ en 'vloeren moeten vloeistofdicht zijn'? Onvermogen tot abstraheren? Enkelvoudige zielen?

Eveneens een ambtenaar verzekerde de Taaldokter ooit heel overtuigend verzekerde dat er een verschil is, heel ingewikkeld, niet na te vertellen, tussen stede- en stedenbouwkundig(e)(n). Het een (zonder n) had betrekking op 'één specifieke stad', als ik het me goed herinner, terwijl de versie met n te maken had met 'het proces, in de breedte, in ruime zin, van de stedenbouw'. Of zoiets. In elk geval iemand die er over nadacht.

Een Amsterdamse gemeente-organisatie spreekt op haar website van 'publiciteitsuitingen zoals vooraankondigingsborden' en 'een duidelijk wegbewijzering'. De gemeente heeft dus aankondigingen, maar ook voor-aankondigingen. Dat je het maar zeker weet.  Daarom ook dat de weg zo duidelijk (zonder -e) 'bewijzerd' is. Stofgezogen. De Taaldokter: duidelijk geval van strafregels. Gewoon leren nadenken en honderd keer schrijven: 'Ik mag geen vooraankondigingen aankondigen, noch wegen bewijzeren'.

Dezelfde B. te 's Gravenh.: 'De overheid moet zorgen dat de politie goed is bewerktuigd.' De Taaldokter heeft nog lang zitten denken of hier iets was weggevallen - zoals bekend is de eerste minister een fervent klinkerslikker (zie: ziektebeelden), maar nee: bewerktuigd. Wat is er mis met 'uitgerust', van mijn part 'toegerust'? Moeten ze met schoffels en sikkels de straat op, die agenten? Met 'werktuigen'?

Balkenende over jongeren die het Anne Frankhuis bekladden: '... dan zeg ik: gewoon aanspreken!' Op dat ferme VOC-toontje. Nee, daar zullen ze van terugdeinzen, die 'jongeren'. Aanspreken. Jessis. Aanpakken, akkoord. Maar wat is dat in 's hemelsnaam, aanspreken? Man! 'Gewoon aanspreken op hun verantwoordelijkheid', dat is ook mooi.

Amsterdams stadsdeelwethouder op internet: 'Maar dat wil absoluut niet zeggen dat ik vervuiling van de buurt bagataliseer! Dat doe ik niet, het schoonhouden van de buurt vind ik juist een heel belangrijk onderdeel van mijn portefeuille!' How about taalonderricht?

Terwijl op het pleintje achter mijn huis al weken elke ochtend een gezellige Amsterdammer (buik nonchalant over de wijkende en afzakkende pantalon gedrapeerd, nonchalante blik, stem als een misthoorn, die te pas - en vooral te onpas – tegen de gevels klinkt), een bladblazer losjes in de hand, lusteloos het herftstgebladerte van de tegels blaast, waarna zijn collega van allochtone komaf dit bijeenveegt om het af te voeren (waarnaartoe weet niemand, maar te oordelen naar de boomkruinen zullen ze er voorlopig nog wel mee doorgaan), zodat de lieftallige Amsterdamse jongetjes en meisjes die hier elke dag hun decibels laten schallen niet zullen uitglijden en ‘hun poten breken’, zoals Buikmans ze hedenochtend toevoegde naar aanleiding van ‘brutale vragen’, zijn na aan de voorzijde al enkele dagen drie mannen in de weer om de trottoirtegels van de perfect egale stoep te lichten en deze opnieuw te bestraten – met dezelfde tegels. Passende, zinnige arbeid, verschaft door de lokale overheid die het goed met ons voorheeft, ongetwijfeld, maar waarom dan toch?

Het Ontwikkelingsbedrijf Gemeente Amsterdam  laat op internet weten: ‘Het niet langer verplicht stellen van een eigen buitenruimte bij de woning levert wel eens waar een strakke gevel op en het bespaart kosten, maar vermindert de kwaliteit van het wonen, zo meent de jury.’ Wat is er gebeurd met het goed, oude ‘weliswaar’? Is hier weer een hypercorrecte, half-gealfabetiseerde voorlichter aan het woord? Zie ook: Zo. En. Zo (sowieso).

De Taaldokter is niet snel met stomheid te slaan, maar op de vraag: 'Dokter, wanneer is het nou kennen en wanneer is het kannen?' stond hij toch geruime tijd met de mond vol tanden.

Uit de digitale nieuwsbrief van de gemeente Amsterdam: 'Een bedrijf heeft profijt om personeel aan zich te binden.' Welja. Het is ook lastig hoor, die kleine rotwoordjes 'er' en 'bij'; waarom zouden we die eigenlijk gebruiken? Ze begrijpen toch wel wat je bedoelt. Ik heb profijt dat ik overal thuisvoel en makkelijk personeel aan bind.

Uit een e-mail van KPN: 'Binnenkort kunt u dan ook benaderd worden door het onderzoeksbureau Motivaction, die voor ons het onderzoek gaat doen.' Tuurlijk: het meisje die, het onderzoeksbureau die. Zoals de Taaldokter altijd zegt: 'Elke burgers krijgt de onderzoeksbureau wie hun verdienen.'

Uit de digitale Adformatie, zonder commentaar: ‘De Consumentenbond wijt aan het onderzoek een artikel in de Geldgids, die op vrijdag verschijnt.’
 

Gelezen: ‘Ajax sloot een vooraf bevreesde week uitstekend af.’ Niet: ‘gevreesde week’, nee: een ‘bevreesde’. In dit een logisch vervolg op dat onsmakelijke ‘bevragen’ in plaats van ‘ondervragen’? Kunnen we nog meer ellende verwachten? De benomineerden? De behoorde uitzending? Of omkeringen wellicht: gedeesd in plaats van bedeesd? U doet maar hoor. Zelfgemaakte taal is prachtig.

Gehoord: vrouw die op markt 'navulsinaasappelen' bestelt.
 

Ligt dat nou aan een raar taalgevoel van de Taaldokter zelf, dat hij de belendende koppen op de voorpagina van dagblad De Telegraaf 'Dood door eigen vuur' en 'Dubbel goud' over respectievelijk een jammerlijk voorval met Nederlandse militairen in Afghanistan en Nederlandse winst bij het schaatsen zo merkwaardig vond?
 

Het Amsterdamse stadsdeel Bos en Lommer laat op zijn website weten: 'Op 11 januari 2008 is het officiële startschot gegeven voor een uniek leerwerkbedrijf in Nederland, namelijk: Wonen en Werken in de Wijk (WW&W). [...] Het streven is dat er meer dan 300 leerlingen per jaar bij Wonen en Werken in de Wijk een betaalde baan krijgen.' Ik weet niet hoe het u vergaat, maar hierbij kreeg de Taaldokter visioenen van oude ambachten die weer opleven in dit stadsdeel, haringkakers, koperslagers en dus die leerlooiers die er blijkbaar hun weg naartoe hebben gevonden. Uiteindelijk bleek het te gaan om een baan in de bouw voor jongeren. Geen leerwerkbedrijf dus, maar een leer-werkbedrijf.

Zonder commentaar  een pamflet van het soort dat de Taaldokter vroeger op de wc hing, en nu hier ophangt.
 

Tijdens de kerstmis in de Mozes en Aäronkerk te Amsterdam - sympathiek bedoelde multireliviering, maar overigens voornamelijk geschikt om anagrammen te maken van termen uit het programmaboekje - viel in het programmaboekje te lezen: 'Collecte aan de uitgang ter bestrijding van de onkosten van deze viering'. Keiharde bestrijding - en ook niet van de kosten, nee, van de onkosten. Vraagtekens.

Bij Pauw en Witteman zag de Taaldokter eindelijk eens de blozende S. Bakker, 'dieetgoeroe', die niet alleen dat merkwaardige Poldernederlands spreekt - inclusief 'posetief', 'fastfoetketens', 'muslie' en natuurlijk 'petat' - , maar er ook een geheel eigen grammatica op na blijkt te houden. Eerst hoorde de Taaldokter haar zonder blkken of blozen reppen van 'Je loop over straat en iedereen kijk wat je in je boodschappenmandje gooi, maar 't gaat erom dat jij je lekker voel' (alles in de eerste persoon enkelvoud dus, medeklinkerslikkend als het ware). Vervolgens, en dat sprak sterk tot de verbeelding, verkondigde zij 'om vijf uur staan ik op', 'dat doen ik rustig aan', en 'ik doen veel telefonische interviews'. Rara.

Naar het idee van de Taaldokter treedt deze omkering niet toevallig op bij een exponent van de Poldernederlandssprekenden; ook daar vermoedt hij een halfbewuste afkeer van 'te correct spreken', in dat geval uitspreken. Deze omkering (eerste persoon enkelvoud voor tweede en derde persoon enkelvoud, maar meervoud voor eerste persoon enkelvoud) getuigt van een wel zeer sterke afkeer, onbenul, of beide. Uit psycho- en sociolinguïstisch oogpunt is er vast ook veel interessants over te zeggen (met betrekking tot bijvoorbeeld egocentrisme, individualisme, conformisme aan subculturen, et cetera). Hierbij doopt de Taaldokter dit verschijnsle Sonjabakkeren.

100 grams
'Huntelaar wil zijn gramschap halen.' (Nadat hij eerder slecht was aangespeeld en niet 'tot scoren kwam'.) Mag het een onsje meer zijn? Uitvreter, mijn ziel is te groot.

Te hebben kunnen doen laten veranderen
Even later: 'Het lukte hem niet om de bal van richting te doen laten veranderen.'

Voetbalmuis
Commentator Frank Snoeks tijdens een wedstrijd Barcelona-Chelsea: ‘De muis is gebraden.’

In het tv-programma De Gouden Kooi moet ene Brian in de boksring aantreden tegen 'de Georgische Sloper', een 'beducht tegenstander'. Dat zal hij na afloop zeker geweest zijn, want Brian slaat hem meteen tegen de grond. Geen geducht commentator.

Volgens de tv-commentator gaan de boeken van Barack Obama zelfs in Nederland 'als zoete broodjes over de toonbank'.


 

Geachte lezers en wie dit verder onder ogen krijgen,

De Verenigde Naties hebben het jaar 2008 uitgeroepen tot het Jaar van de Talen. Overigens ook tot het Jaar van de Aardappel, het Jaar van de Aarde en het Jaar van de Sanitatie (wat dat ook moge betekenen), terwijl de Europese Unie ons het Jaar van de Interculturele Dialoog toekent, en wij in Nederland ook nog te maken hebben met het Jaar van het Religieuze Erfgoed. Dit alles valt toe te juichen. Een jaar zonder thema is geen jaar. De Taaldokter neemt deze gelegenheid graag te baat om zich aan te sluiten bij het internationale Jaar van de Talen – en maar meteen 2008 uit te roepen tot het Jaar van de Gewonemensentaal.

Kortom: dat u allen de rijke mogelijkheden en vreugde der taal ten deel vallen in een helder en begrijpelijk, diepgravend en informatief, wervend en zakelijk, eenvoudig en doeltreffend, nauwgezet gecorrigeerd, vlot geredigeerd, degelijk gestructureerd, drastisch ingekort, grondig herschreven, prettig leesbaar, logisch en prikkelend 2008!

Ik dank u voor uw aandacht.

Uitspraak van het jaar
De quote van het jaar komt voor rekening van kunstenaar Wim T. Schippers in een televisie-interview: 'Vakmanschap bestaat vaak uit het je houden aan regels zonder je af te vragen waartoe ze dienen.' Hier past slechts driftig instemmend knikken.

Nieuw woord
Gehoord, waar anders, 's avonds laat op tv: 'cynistisch' - tot de verbeelding sprekende samentrekking van 'cynisch' en sinister'. De spreekster bedoelde 'skeptisch', maar dat deed er niet meer toe. De Taaldokter zijn dag was goed.

Grote Naaiersactie
Misverstaan: Taaldokter hoorde in een tv-reclame Poldernederlands, en verstond 'grote naaiersactie', waar natuurlijk 'najaarsactie' bedoeld werd.

Weer opnieuw in herhaling vervallen, andermaal
Ingezonden door de buurman van de Taaldokter, een zin uitgesproken door dj en producer Eddy de Clerq, in een interview op Radio 6: 'Ik wil voorkomen dat ik in herhaling ga vervallen, dat ik mezelf ga herhalen.' Zijn commentaar: 'Ik moest hier erg om lachen (is dat een gezonde reactie, dokter?).' Antwoord Taaldokter: Jawel, mensen, lachen is gezond, al is het 'in een wig van wanhoop',  zoals F. ten Harmsen van der Beek lang geleden al dichtte. Er gaat geen dag voorbij dat ik zelf niet minstens grimlach om een uitspraak die ik lees of hoor, of anders wel om het hoofd dat iemand daarbij trekt. Dus doe zo voort!

Weer een nieuwe
De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie op haar website, over een vermeend ondeugdelijk onderzoek naar het taalgebruik van bijsluiters: 'Het behoeft geen uitvoerig betoog om aan te geven dat die populatie veel te klein en te selectief is om valide algemene conclusies te trekken.' Weer een nieuwe toepassing van het containerbegrip 'aangeven'. Beste KNMP, u bedoelt hier toch gewoon 'aan te tonen'?

Inspiratiebron
Op Kunst van de Dag (via het leuke galeries.nl) blijkt vaak dat liefhebbers van beeldende kunst niet per definitie zorgvuldige taalgebruikers zijn: 'Dumas liet zich hierbij inspireren op de gelijknamige ets van Rembrandt.' Inspireren door, geïnspireerd op, wat maakt het uit, zult u zeggen. De Taaldokter weet dat wel, maar hij zegt het niet. Maar hij zegt wel dat hij zo een mededeling door die rare constructie minder serieus neemt. Wat nooit de bedoeling kan zijn geweest.

Optrainen
Voetballers en hun trainers, ze maken het er zelf naar dat ze zo vaak in verband worden gebracht met raar taalgebruik. Vandaag weer coach Atteveld van Roda JC over zijn speler A. Oper, die vaak geblesseerd zou terugkeren van wedstrijden met zijn nationale ploeg, waar men bij Roda dan 'hardstikke ziek' van zou zijn, wat een merkwaardige, wat onsmakelijke en onsympathieke uitdrukking blijft, maar nu hadden zij hem - Oper dus -  'keihard opgetraind'. Lekker. Keistrak. Opgetraind.

Jargon om begripsinflatie te voorkomen
Interessante theorie - of theorie, enig rondvragen wijst uit dat de medische stand het er over eens is dát het zo is, wat nog niet wil zeggen dat men zich realiseert waaróm het zo is - van een arts over het vakjargon van zijn beroepsgroep: dit onderling communiceren in voor leken dikwijls onbegrijpelijke vaktaal, niet zelden Latijn, zou zijn ingegeven door de wens begrippen helder af te bakenen, begripsinflatie te voorkomen, en internationale communicatie mogelijk te maken. Iets wat natuurlijk juist in medische kringen van belang kan zijn. Een valide rechtvaardiging dunkt de Taaldokter, maar geen excuus om tegenover leken hetzelfde jargon te bezigen - zonder meteen te vervallen in terminologie als 'Het gaat om je buitenkantje én je binnenkantje', zoals hij ooit een gerontoloog tegen een volwassen vrouw hoorde zeggen.  

Ontreddering bij Heurelho
Volgens de commentator heeft PSV-doelman Gomes tijdens de meest recente kansloos verloren Europese wedstrijd een 'desolate blik' in de ogen. Waarom viel dit de Taaldokter op? Het woord desolaat wordt vermoedelijk het meest gebruikt in combinatie met 'landschap' of 'landschap' en 'aanblik'. Nu bood Heurelho inderdaad een desolate aanblik, maar - hoewel Van Dale 'troosteloos', 'diepbedroefd of terneergeslagen' en 'in ontredderde, zeer verwaarloosde toestand verkerend' als betekenissen van 'desolaat' geeft - kwam die 'desolate blik' de Taaldokter merkwaardig voor. Desolaat lijkt meer voor 'zaken' dan voor mensen of de blik in hun ogen te worden gebruikt. Leuke bijkomstigheid was het typische commentatoren-jargon: 'bij Gomes'. 'Desolate blik bij Gomes.'

Leven na de dood
Man die voor de tv-camera zijn dementerende, naar haar man informerende moeder tot haar niet geringe verbazing laat weten dat die al lang dood is. 'Hij komt al bijna weer terug.'

Zogenaamde bruine vegen
De fysiotherapeut heeft een rek met folders in zijn wachtkamer, waaronder 'Obstipatie'. Los van angstaanjagende hulpmiddelen zoals de 'rectale oefenballon' wordt daarin gerept van onder veel meer: 'Wanneer de endeldarm (over)vol is, kan het gehele darmstelsel ontregeld worden. Het kan leiden tot een massaal samentrekken van zowel dunne als dikke darm waardoor enorme hoeveelheden ontlasting geloosd worden.' Een leuke, ambigue zin, door de dubbele betekenis van 'waardoor', welke onduidelijkheid verder in de hand wordt gewerkt door het ontbreken van een komma voor 'waardoor'; nu is de suggestie dat de darmen 'massaal' samentrekken op het moment dat er 'enorme hoeveelheden geloosd worden', in plaats van met als gevolg dat... Het wordt een beetje een vies praatje, maar de Taaldokter wil het u niet onthouden: 'Ook kan dunne ontlasting [...] langs de ontlastingsprop in de endeldarm gaan lekken. [...] Soms worden er kleine proppen harde ontlasting spontaan door de endeldarm naar buiten gewerkt. Dit is herkenbaar aan de zogenaamde bruine vegen in het ondergoed.' Je merkt daar verder niks van, het is 'herkenbaar'. De zogenoemde, zogeheten, zogenaamde 'bruine vegen'. Die dus blijkbaar eigenlijk, of officieel, anders heten, vermoedelijk macula brunnea ofzo.

Vraag
Wat wordt er vaker gezegd op de tv: 'adrealine' of 'indentiteit'?

Lees boeken seizoen
Voer voor het 'platform' Signalering Onjuist Spatiegebruik (SOS). Vooral dat 'boeken seizoen', wapperend tijdens de beurs Manuscripta in Amsterdam, is pijnlijk. Maar ook het 'voedsel en waren autoriteit', aan een Amsterdamse pui, mag er wezen.

Arelaxt in disbalans
Op één nazomerterras gehoord: 'arelaxt' en 'disbalans'. Over dat laatste zijn we snel klaar: 'onbalans' zou normaler klinken, 'niet in balans' nog beter. De Taaldokter vermoedt een gevoel van dikdoenerij. Met het prefix dis- klinkt alles al snel professioneler en serieuzer. Lekker belangrijk. Dat eerste is interessanter, alleen al omdat er niet zo eentweedrie een goed alternatief is voor 'relaxt' - dat vaak wordt gebruikt, en hier eigenlijk alleen opviel door dat 'a-'. Ontspannen? Dat is te beperkt. 'Relaxt' combineert 'ontspannen', 'zonder gedoe', 'leuk', en nog wel meer betekenissen. Dus kun je ook arelaxt zijn. Wat niet het geval was op dat nazomerterras.

Uitgelezen
Knuffelpoliticus Winsemius op tv: 'Ik heb de rapporten ingelezen.' Inlezen. Bedoelend: 'Ik heb er een blik in geworpen.' Niet: 'Ik heb me in de materie verdiept', maar dat wel suggererend. Benieuwd of dit aftreksel van termen zoals 'inrijden' en 'indrinken' verder productief zal blijken te zijn: inluisteren, ineten, inschrijven.

Passief
Voetbaltrainer Van Gaal over spits Van Nistelrooij: 'Je ziet dat hij veel wil bewegen, maar in een 4-3-3-systeem moet de spits zich in de zestoen laten gebruiken.' Commentaar overbodig.

Gehoord
(Met Utrechts accent:) ''t Kost twintig miljoen as je't snel zeg ist nie veel.'

Buiten spelen
Iemand van de 'Anti fascistische Aktie': 'allemaal mensen bij wie er heel veel emoties boven komen spelen.' Dat blijf je houden met die volwassen padviinders.

Ook gehoord
'Dat kun je op je borst schrijven.'

Philip Freriks revisited
'Is dat niet in tegenstrijd met elkaar?' (Nee, integendeel: in overeenstemming met zichzelf.)

Even een gedachte
De Taalprof heeft er een hele discussie over aangezwengeld, en nu doet de Taaldokter ook een duit in het zakje. Zou voor personen moeten gelden: van, voor, door wie, et cetera, en voor zaken waarvan, waarvoor, waardoor et cetera? En zou je dus niet mogen zeggen: het meisje waarvoor ik een cadeau kocht? Of de man waardoor ik een hekel heb aan taal? Het zal de Taaldokter worst zijn, behalve als onduidelijkheid kan optreden door het gebruik van bijvoorbeeld 'waardoor' dat verwijst naar personen. Voor zo ver de Taaldokter dat nu overziet, gaat het om gevallen waarin 'waardoor' zowel kan slaan op de persoon als terugwijzen naar een deel van de zin: 'De Arbeidsinspectie mag tuinders niet beboeten die vorig jaar de oogst hadden uitbesteed aan Poolse arbeidskrachten, waarvoor / voor wie ze geen vergunning haden aangevraagd.' In het waarvoor-scenario is geen vergunning aangevraagd voor het uitbesteden van de oogst aan Poolse werknemers, in het voor wie- scenario is geen vergunning aangevraagd voor de Polen zelf.

Ladelichter
Mooie hypercorrectie  bij de ondertiteling van een TV-item over Kuifje in Congo: inboorlingen blijken Kuifjes vermeende racisme minder belangrijk te vinden dan het feit dat verkoop van zijn beeltenis en aanverwante parafernalia geld in het 'laadje' brengt.

Trosje yoghurt
Een 'hangglider' had het op het onvolprezen Noord-Hoollandse RTV NH over meevliegen met een 'kudde meeuwen'.

Melagomane Pelvis
Een 'Elvis-kenner' vond het zo mooi dat de King zo een allekunner was: 'van mierzoet tot melagomaan drama'.

Gehoord
'Dit wrikt dus', terwijl er iets bedoeld werd als 'er is frictie, wrijving. Ach, wat maakt het uit. De Taaldokter kent ook iemand die het over 'wroetvrouwen' heeft.

Uit het wonderbaarlijke voetballexicon
Henk ten Cate, Ajax-trainer, de man die het zo rustig aan doet dat je denkt dat hij al is overleden, en aan wie de Taaldokter tóch nog kans ziet een hekel te krijgen gedurende die wurgende minuten dat die man niks mag zeggen op radio en TV, is ook sterk in relativeren - althans opzichtige pogingen daartoe - als 'dragende spelers' vertrekken, en lijst er dan gerust een zelf aangepaste uitdrukking tegenaan: 'Je moet niet je hele verwachtingspatroon de helling op gooien omdat één speler weg is.' Beeldend.

Lachen met Teletekst
Ook Teletekst was de verjaardag van Harry M. te A. niet ontgaan. Op een der pagina's werden drie items aangekondigd, die een vermakelijke combinatie vormden. Zij begonnen respectievelijk als volgt: 'Op het IJsselmeer bij Hindelopen is een platbodem gezonken.'; 'In de zeehaven van IJmuiden is een 60 meter hoge kraan ingestort.'; 'In Amsterdam is een receptie gehouden voor Harry Mulisch.'

Weermannentaal
Weerman Verhoef op het NOS-journaal: '... En hier zien we een wegtrekkende pluk met bewolking...' Een pluk met bewolking. Weermannen grossieren namelijk in uiteenlopende plukken: die met bewolking, maar ook plukken met motregen, natte sneeuw en ijzel, en op dergelijke hoogtijdagen eten zij dan een toefje met slagroom.

Troep
Kop in Het Parool, dat steeds meer gaat lijken op lokale tv-zender AT5 op papier: '26.000 troepen naar Darfoer' - bedoelende: 26.000 soldaten. Anno 2007 zijn soldaten, volgens Het Parool, 'troepen'. De Taaldokter heeft dat ook in het Engels altijd gek gevonden; 'troops', refererend aan individuen. Niet iets om over te nemen.

Veelslikker
Een avondje voor de buis levert altijd iets op. Eerder spraken wij hier al van het Klinkerslikken. Onze minister-president slikt nog veel meer. Op tv had hij het onlangs over de 'autobielindustie.'

De vernieling in
Op tv een 'hulpverleenster' (een term die suggereert dat er zoeits bestaat als 'algemeen hulp verlenen'), van een instantie met de debiele naam 'Bemoeizorg', die de onsterfelijke woorden sprak: 'En dan ga je kijken: hoe kan ik ze verder de hulpverlening in helpen?' Klinkt als...

Obersoefening
Brusselse obers oefenen Nederlands. Volgens de krant op het web: 'Via gratis oefensessies en een zakwoordenboekje dat het Huis van het Nederlands samenstelde, kunnen obers sleutelzinnen die ze dagelijks gebruiken, inoefenen.' Getver.

Koninkje spelen
Nieuws op internet: 'Na het aansteken van een kaars ter ere van Bhumibol, het spelen van enkele Koninklijke lieden én een spectaculair vuurwerk, was het eindelijk tijd voor de volksliederen van beide landen.' Geen 'volkslieden'. Wel koninklijke lui. Binnenkort ook kinden, eien en runden? Zou er een tendens bestaan de verbuiging van zelfstandige naamwoorden op -eren te vereenvoudigen tot -en?

English wortel
Zoals bekend komt er niets goeds van het hangen in cafés, maar soms hoort de Taaldokter er prachtige, orenflapperende onzin. Onlangs weer, door een - enigszins beschonken - Nederlander, die - God weet waarom - een Engelsman duidelijk wilde maken wat  'wortel' betekent: 'An English wortel is a carrot.' Misschien wilde hij zeggen: 'In English, wortel is carrot', en zat zijn tong hem in de weg, maar waarschijnlijk zelfs dat niet.

Presenteerblaadje
Een jongere dan weer, reagerend op of verwijzend naar diezelfde Balkenende, bestond het om te zeggen: 'Wij hebben oplossingen aangedragen voor de minister.' Denkt zo een vroegoude lummel met dergelijke ontaal kans te maken op een politieke carrière? Waarschijnlijk heeft hij gelijk. Maar de Taaldokter ziet steeds een presenteerblaadje voor zijn vermoeide geestesoog, met - naast de droge 'mariakaakjes' ( 'en nu fluiten!') -  de oplossingen, nu weer van de 'jongeren'. Je wordt er toch krankzinnig van; waarom niet gewoon oplossingen voorstellen? De lulligheid.

Nederland
P.Rosenmöller over tv-programma's die hij maakt: 'Als je in het buitenland mag reizen...' - Dat totaal misplaatste 'mag'. Die heikneuterige valse bescheidenheid. Dat religieuze dankbare tintje. Alsof er iemand is, die, wanneer je zegt: 'als ik in het buitenland reis' zegt: 'Oh! Buitenland! Reis! Mag dat wel!?'

Levendigheid terug in debat?
Op tv ging het weer over Fortuyn, et cetera. Termen die de Taaldokter dan ALTIJD hoort zijn 'de levendigheid weer terugbrengen in het debat', 'De mensen weer invloed geven', en 'De politiek weer dichter bij de burgers brengen.' Zo ook nu. Hoezo dat 'terugbrengen'? Hoezo 'weer'? KLETSPRAAT! Dat is nooit zo geweest, de Taaldokter moet er ook niet aan denken. Bah. Sinds het begin van de parlementaire democratie is er geen 'levendigheid in het debat' en wordt daar over geklaagd, en dat is goed en dat klopt, want anders was het geen parlementaire democratie.

Nu de Taaldokter zich toch opwindt: dit schreef hij vorig jaar rond deze tijd over De Kloof, onder de titel Drie Keer Kloven en de Kleine Man..

Kloven
Nog steeds en steeds vaker zweeft het, bij wijze van ‘daadkrachtige’ term door de ether: ‘kloven dichten’: de kloof tussen burgers en ‘politiek’ moet worden gedicht; nu lees ik weer dat de kloof tussen burgers en politie moet worden gedicht; et cetera ad infinitum.
Kunnen we die kloven niet gewoon laten voor wat ze zijn, en op ons gemak langs de afgrond dan wel door de diepten kuieren? Kunnen we ook nog een beetje genieten van het uitzicht. Leve de Kloof!

En wie is er weer de lul?
Juist – de Kleine Man. Omdat die kloven niet worden gedicht natuurlijk. ‘De burger’, ‘de gewone man’, ‘Jan met de pet’, tante Mien uit Winschoten’ – volgens Klovendichters moeten zij ineens allemaal ‘dichter bij de politiek’ komen. Of de politie, of welke instantie dan ook die zich aan gene zijde ophoudt. Referenda, gekozen burgemeesters, verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd, politici die ‘webloggen’ ten spijt: het lukt nooit. En het lukt niet omdat het niet hoort. ‘Het volk’ hóórt te roepen van ‘geen vertrouwen’ en ‘allemaal zakkenvullers’. Is dat erg? Als de Kleine Man het voor het zeggen krijgt, wordt het nog veel erger. Op naar de gekozen bakker!

Wat de mensen denken
Misschien mag ik nog even in herinnering roepen hoe het allemaal begon. Met wat de Amsterdamse stadstelevisiezender AT5 presteerde toen de echtgenoot van onze huidige vorstin het tijdelijke met het eeuwige had verwisseld: het straatinterview. Met de Gewone Man. Op de Dam. En deze Gewone Man verleidde tot de uitspraak: ‘Het is vreselijk. Eerst Pim, nu Claus. Hij zei wat de mensen dachten.’ Sindsdien is het niet meer goedgekomen.

Waar de vrijheid voor staat
Regisseur E. Terstall op het de Taaldokter altijd inspirerende Amsterdamse AT5, over zijn favoriete en inderdaad fijne standbeeld De Dokwerker aan het Jonas Daniël Meijerplein: 'Het is een icoon voor waar de vrijheid voor staat, zeg maar.' Die kan inderdaad zó de politiek in. Valt mee dat-ie niet zegt: 'een icoon van waar de vrijheid over gaat.'

Even gelijkwaardig dan de onze
Stijlicoon Geert Wilders op tv: 'Er zijn mensen die denken dat de islam even gelijkwaardig is dan onze cultuur' - of woorden van gelijke strekking, hoewel die niet geheel duidelijk is, in elk geval bezigde hij deze vernieuwende grammaticale constructie: een poëtische combinatie van een contaminatie met een hypercorrectie. Misschien zette hij zichzelf al losjes improviserend op het verkeerde been door niet gewoon 'gelijkwaardig aan' te zeggen, en floepte daardoor ook dat 'dan' er uit. Waarin mooi doorklinkt wat hij zelf denkt van die vermeende gelijkwaardigheid.

Oude kei
Soms moet de Taaldokter zichzelf terdege onderzoeken. Vaak is er dan middenstand in het geding
('Een half volkoren ongesneden graag.'
Per ongeluk zeg ik dat ook weleens
in cafés, overal
waar toonbanken zijn eigenlijk.
Maar bier bestellen bij de bakker,
dat is me nog niet overkomen. - uit: Jarig).

Zo ook deze ochtend, inderdaad bij de bakker, een broodje bestellend, en mezelf horend terwijl ik niet vraag om een broodje oude kaas met ei, maar om een 'broodje oude kei met aas'.

Ter plaatse
Bellen ter plaatse van de toegangsdeur! Zodat u daar belet kunt vragen. Tot zover onze verslaggever ter plaatse.



Boeien! Knevelen! Afvoeren!
Neen, dit stukje gaat niet over Andries 'boeit niet' Knevel. Al enkele jaren bezig 'lekker belangrijk' te verdringen van de top van de 'het interesseert me geen fluit'-synoniemen, is 'boeien' ('Ja, boeien') nu ook doorgedrongen in de kolommen van de koewaliteitskoerant NRC Handelsblad. Vandaag, 14 mei, op pagina 14: 'Ook het matte thuispubliek in Alkmaar wekte de indruk het toetje na de competitie niet te boeien', en op de achterpagina rept Ben 'de oogjes' Knapen van een Indonesisch kunstverzamelaar: 'Zijn vrouw Jane en twee - volwassen - kinderen boeien het, maar ook niet meer dan dat.' Wat is hier in Godsnaam aan de hand? Is dit toeval? Kennen NRC-journalisten het verschil niet tussen 'geboeid zijn door' en 'boeien'? Of maakt dat niet meer uit? Boeien, joh.

Goed nieuws: 'blijft ongewijzigd'
Het stond er weer eens, dit keer in de elektronische nieuwsbrief van dat sympathieke FairFood: 'Het telefoonnummer blijft ongewijzigd.' Groot nieuws: na jarenlang een ongewijzigd telefoonnummer gehad te hebben, delen wij u met vreugde mee dat ons nummer ook komend jaar ongewijzigd zal blijven! Klinkt dat misschien te gewoon: 'blijft hetzelfde', of desnoods 'is ongewijzigd'?

Lekker kritische jongen
Die Jan met de Tandjes van de EO, Van den Brink heet hij, wiens eerste vraag aan een hoge Nederlandse militair die net terug is uit Afghanistan luidt: 'Meneer zus en zo, wanneer wordt het vrede in Afghanistan?' Nee, dat is lekkere journalistiek! Daar zitten we op te wachten! Zo krijg je goede gesprekken! Godallemachtig, hij kijkt er nog bij of hij een antwoord verwacht als: 'Volgende week dinsdag.'

Vloekmonitor
En nu de Taaldokter het toch over dat kutlulkontfiguur heeft. Sinds een paar jaar laat de Bond tegen het Vloeken jaarlijks een 'vloekmonitor' maken, waarin staat hoe veel er op de Nederlandse tv wordt gevloekt. Onder grof taalgebruik verstaat de bond vloeken ('krachttermen onder aanroeping van de naam van God en/of Jezus en/of een "bede" om verdoemenis'), bastaardvloeken ('verbasteringen van vloeken'), verwensingen ('woorden waarmee men een ander iets ergs, iets onaangenaams of iets negatiefs toewenst'), scheldwoorden ('honende, beledigende woorden, waarmee men iemand negatief karakteriseert'), en schuttingwoorden ('platte, obscene woorden (minus de scheldwoorden)'). Als voorbeelden noemt het rapport - naast de obligate godverdommes: gadverdarrie, jeeminee, getsie, tjeetje, krijg de pleuris, stik, val dood, barst, pleur op, opdondertje, sukkel, eikel, debiel, brillenjood, trut, uilskuiken, lul de behanger, kut Marokkaan [sic - met spatie!], kut, kut met peren, kloterig, lullig, er is geen zak aan, retegoed, opnaaien, gezeik, ergens schijt aan hebben, gelul, maar ook Engelse termen als asshole, motherfucker, shit, fuck en bullshit. Ook het gebruik van God of Jezus als stopwoord is een vloek, aldus het rapport. Pieskakstront hebben die lui niks beters te doen.

Spookleerlingen?
Op de website van een Amsterdamse middelbare school: 'Ben je een bestaande of toekomstige leerling? Surf snel verder naar onze leerlinginfo.' Mooi is dat: leerlingen zijn 'bestaande leerlingen', en toekomstige leerlingen lijken dus 'niet-bestaande leerlingen' te zijn. Rare zucht naar een soort volledigheid, vergelijkbaar met 'het uitgevoerde onderzoek', en 'de gemaakte afspraak'. Schrappen!

Die-en dat-fobie
Uit de aankondiging per e-mail van een dichtersavond: 'Jo Peters zorgde er bovendien niet alleen voor dat de dichters gelezen werden, hij liet ze ook horen tijdens het Poëziefestival in Landgraaf waar hij de initiatiefnemer van was en welke nog altijd tweejaarlijks wordt gehouden.' HA-HA-HA-HA! Het festival welke wordt gehouden. Houd daar nou toch eens een keer mee op! Zoals Johan Cruijff als enige betrekkelijk voornaamwoord 'wie' kent ('Ploegen wie meer scoren, winnnen'), kennen deze would-be-juristen-en-lekker-belangrijk-doeners alleen 'welke'. Remedie: duizend keer zeggen: 'Het woord dat ik schrijf, de woorden die ik zeg.'

Uitvragen
Na het verwerpelijke 'bevragen' werd de Taaldokter vandaag een nieuwe variant van het 'ondervragen' toegevoegd, door een secretaresse of office-manager van een onderwijsinstelling te Nijmegen, die meende hem - nog af en toe werkzaam als journalist en in die hoedanigheid op zoek naar secretaresses overste - volledig te moeten uithoren over 'waar het precies over gaat', de schrik van ieder telefonische interviewer, want je legt zoiets uit en vervolgens verbinden ze je door, of wordt de verbinding om nooit opgehelderde redenen verbroken: 'Dan weet hij waar het over gaat, omdat ik u alvast een beetje uitvraag.' Getverdémme! Vooral dat 'alvast'. 'Ik vraag u alvast een beetje uit.' Ik warm u alvast een beetje op. Daarna woon ik u helemaal uit. Huuuh. Met dat interview is het niks geworden.

Lekker belangrijk
Er was een man op de sportschool. En die man vertelde, ongevraagd, met belangrijke stem, wat hij deed voor de kost: 'Ik zit in het vastgoedbeheer.' Grote vraagtekens zweefden door het zwerk, maar vragen wilde de Taaldokter niet want de man was niet zo'n leuke man. Twee dagen later zag hij de man in een bewakingsautootje voor een gebouw zitten.

Uitgelezen
Vrouw op tv: '...Toen ben ik al die boeken gaan lezen die hij had. En ik leesde nooit boeken...'

Vacature
Jongetje, jaar of achttien, op het voetbalpleintje, petje achterstevoren (afnemen bij het koppen), geheel opgaand in het moderne bioritme van het onvermijdelijke  ghettoblastertje, vertelt vriendjes over afwijzing bij sollicitatie: 'Volgende keer schrijf ik gewoon een goeiere brief.' Knappe werkgever die dan niet voor de bijl gaat.

Waaro moet dat heen?
Leverancier van biodiesel, wijzend op tonnen restaurantafval: 'Dat halen wij graag weg hiero om daaro biodiesel van te maken.' Let vooral op het - nieuwe? - gebruik van 'daaro' als deel van het gesplitste voornaamwoordelijk bijwoord 'daaro van'.
Ook schoot de Taaldokter met enige weemoed de herinnering te binnen aan Hugo Z., dol van verliefdheid, roepend uit het getraliede keukenraam toen het object van zijn gevoelens in een luchtig niemendalletje langswiegde, in een absurde poging een gesprek aan te knopen: 'Waaro werrek jij dan hiero?'

Optimum (ingezonden door oud-hoogleraar)
Uit een Hema-tafelkaart in Ede: 'De huidige indeling is niet duidelijk en is voor de NIET-roker niet het meest optimaal haalbare...' Ja, een klassieker: 'het meest optimale' hoor je steeds vaker - net zoiets als 'witter dan wit' wassen. Terwijl optimaal toch echt al zo goed mogelijk is.

Heel interessant, maar gaat u verder... (ingezonden door universiteitsvoorlichter)
Tegengekomen in een e-mailvraag: 'Kunt u mij vertellen of die en die promotie intresant is.' (Bijna net zo'n bron van vreugde en inspiratie als het plotseling dagende besef dat de naam van de voetballer Olde Riekerink niets anders betekende dan 'Oude Stinkerd'.)

Door schade en schande (ingezonden door hoogleraar)
Aangetroffen in een paper van een student: 'Baadt het niet, het schaadt ook niet'.

Recept voor de Toekomst - NRC 6 maart
In weliswaar de kookrubriek, maar toch, kwaliteitskrant nietwaar, het prachtige: toekomstvoorspelling. Ook een klassieker, inderdaad, maar nog steeds krijgt de Taaldokter blosjes op zijn wangen van pret bij de gedachte aan verleden- en hedenvoorspellingen.

Sponsachtig
Waarom waarom wordt heden ten dag zo vaak gerept van 'sponsoren', en niet van sponsors? Denkt men dat dat sjieker, plechtiger,  indrukwekkender is? Volgens de Taaldokter is dit onzin.' Sponsoren' is een werkwoord. Sponsors is het meervoud van sponsor. Remedie: tien jaar lang het Algemeen Theoriebureau sponsoren.  

De Taaldokter moest glimlachen om de vertederende Braziliaanse voorkeur voor voornamen op -son.



Ingezonden
NOVA, 13/2, uit een interview met een coffeeshophouder:
'....met het oog op winstmerk voor hun bedrijfsmatigheden....'

Aandrang
Uit een als artikel gepresenteerd ´beleidsstuk´: 'Ook het Rijk is vaak een belangrijke speler, aandrang bij hogere overheden is essentieel.' Belangrijke speler, vaak... Lekker belangrijk, lijkt me. Maar die aandrang is wel heel raadselachtig. Hij geeft al kopjes.

Postbank Laadbak
Op de website van de Postbank verschijnt een pop-up met de tekst: ‘Even geduld aub. De gegevens worden ingeladen.’ INgeladen. Je ziet meteen een arbeider met opgestroopte mouwen en zwarte vegen op zijn overall met een kolenschop gegevens in een laadbak scheppen. Wat een rare letterlijke toepassing voor een overdrachtelijk begrip.

Administration
De Taaldokter is helemaal niet tegen Engelse termen, hij zou niet weten waarom , het is een keurige taal, maar Philip F. in het NOS-journaal die spreekt over ‘President Bush en zijn administratie’, dat gaat hem te ver.

Dood lijk
Nieuwslezeresje op Amsterdamse stadszender AT5: '... en troffen in het portiek het dodelijke lichaam van een man aan.'

Nog steeds te horen
'Eerstdaags.' Een klassieker.

Om gek van te worden
Taalvereenvoudiging. Je vraagt je af hoe hij ooit zo ingewikkeld heeft kunnen worden. Nu zeggen ze nooit meer dit of dat; althans niet als ik het hoor. Altijd die; ook autochtonen hoor, en de ondertitelaar van een tv-programma's op Discovery Channel, die repte van 'een boefje die ze gevangen had.'

Zelf gehoord
'Zoals het de laatste maanden ging met Ajax was ver benden de waard.'

Telegraaf
Al snel in het nieuwe jaar werd de naam van de heer S. weer verkeerd gespeld, in het veelgelezen ochtendblad met gezond verstand of zoiets, terwijl de twee (!) journalisten toch - naast de inhoud van de heer S. zijn artikel - evengoed diens naam hadden kunnen overschrijven.



Nix nieuws
Het nieuwe jaar begon weer goed, met de man die de heer S. meedeelde: 'Ik ben vroeger oud-marinier geweest.'

Lekkel
Dus maar snel een roempia gegeten.



Lekkel!

Terrism 1: beroepsmatig professional
In het kader van ‘nederlandtegenterrorisme’ (wat enigszins doet denken aan ‘Albino’s tegen zon’, of ‘Muizen tegen olifanten’) leest de Taaldokter de slagzin ‘In Nederland werken meer dan 200.000 professionals samen tegen terrorisme’.

Wat is dat toch, een professional? ‘Iemand die een ambacht, kunst of sport beroepsmatig beoefent’, luidt de on-line-definitie van Van Dale. Nu gelooft de Taaldokter al lang niet meer alles wat er in woordenboeken staat, en het rijtje ambacht, kunst en sport kent zo weinig onderlinge overeenkomsten dat het even goed uitgebreid kan worden met bijvoorbeeld ‘beroep’. ‘Iemand die een beroep beroepsmatig uitoefent’, krijg je dan. Dat staat er ongeveer. Ja: natuurlijk zeg je niet dat in Nederland meer dan 200.000 amateurs samenwerken tegen terrorisme – hoewel iedereen weet dat dat wel zo is.

Terrism 2: ‘Pfessials teen'
Je kunt ook gewoon zeggen: ‘200.000 Nederlanders werken beroeps matig samen tegen terrorisme’. Maar ja: vier lettergrepen - teveel. Maar ‘terrorisme dan’, roept u – dat heeft er wel... eh... ook vier! Ja, maar dat woord hoort inmiddels volkomen ten onrechte tot het collectieve idioom van de Nederlander (met navenante uitspraak - dank aan G. Bush en J.P. Balkenende: ‘terrism’). Nee: professionals. Lekker. Veilig gevoel. ‘Pfessials teen terrism’. Bah. Ontslaan wie dit verzonnen heeft.

Casual groente
Een koopman op de Amsterdamse Dappermarkt prijst zijn groente aan op een bordje: 'Oberjeans'. Nadere bestudering van de waar leert dat het om aubergines gaat.

Kip
In Amsterdam-West dan weer zag de heer S. ooit op het zeer toepasselijk vuile raam  van een Surinaams eethuis: 'Rote kip'. En niet in het kader van de blijkbaar zo goed werkende zelfgemaakte antireclame.

Hond of rund
De Israelische uitbater van een eethuis in het centrum ten slotte antwoordde een klant op diens vraag welk soort vlees in een gerecht zat: 'Chond.' Rund bedoelde hij, maar de man begreep 'hond' en was weg.

Beurt
De eigenaar van een Turks eetetablissement vroeg een dame voor de toonbank: 'Heeft u al een beurt gehad?'

Voor de zekerheid
Bij de pedicure hangt een bordje: 'S.v.p. melden of u medicijnen gebruikt of diabetes bent.'

Klinkerslikkers
Dirigent Haitink in oude documentaire: '... riptiesiepeerjodes...' De heer S. moest drie keer denken voor hij ontdekte met een Klinkerslikker te maken te hebben: 'repetitieperiodes', bedoelde de man. Dit type klinkerslikken komt vooral voor onder (would be-)artistiekerige types. Remedie: duizend keer 'svarabhaktivocaal' zeggen.

Ook mooi
Advocaat op tv: 'Zonder enig aanziens des persoon'.

Ozewiezewoze
'Zo en zo'. Of, platter: 'So en so'. Hypercorrect niet 'sowieso' denken te moeten zeggen: de heer S. hoort het steeds vaker. Nuffigheid of onbenul - het doet pijn.

Sinds de conducteur geen tang meer heeft...
... gaat vervoer per spoor hard achteruit. 'Goeiemorrege... eh... -middag. Hehe. Effe inoefenen.' INoefenen? Godallemachtig. Laat hij gewoon zijn vak uitoefenen.

Korter
De inslikkers slaan weer toe: nu hoorde ik iemand op de radio reppen van de 'Lympische Spelen'.

Hele kast
En wat te denken van de jeugdige actrice op de stadstelevisie, die ineens begon te vertellen: 'We hebben een hele leuke kast'? Die cast, daar was ik snel genoeg achter, maar waarom dat 'hele'? Was het een halve kast geweest, dan zou zo'n toevoeging enige relevantie hebben. Een heel leuke cast, dat bedoelde ze.

Tevreden met Taal
Een stukje dieptejournalistiek op het Vlaamse Sporza, tijdens het interview van de verslaggever met de zwemmer:
- 'Tevreden, heel erg tevreden - of ook wel een beetje ontgoocheld?'
- 'Tevreden, heel erg tevreden. Maar ook wel een beetje ontgoocheld natuurlijk.'
Perfect! Staat er op! Douchen en naar huis! - Ja, een vraaggesprek staat en valt met de kwaliteit van de interviewer. En die van de geïnterviewde natuurlijk. Als kijker was ik niet ontevreden, en maar een pietsje ontgoocheld.

Hoogwaardig
Journaalman Freriks: 'Randstadrail: een hoogwaardige openbaarvervoersverbinding tussen Rotterdam, Den Haag en Zoetermeer.' Ja, waarom zelf de moeite nemen iets te beschrijven als je toch een kleurenfolder met hapklare propaganda kunt citeren?

Kaas
Een ouwetje, op 24 oktober 2000 op tv: 'Binnen de kaders van de huidige wetgeving...' - waarbij 'kaders' wordt uitgesproken als 'kaes'. Vergelijk 'geenoonk' voor 'op een gegeven ogenblik'.

Vraag
Waar komen constructies als pomperdepom en - recenter - fuckerdefuck vandaan? Een soort vergrotende trap? De heer S. wilde dat hij de tijd had zich weer eens serieus met dat soort vragen bezig te houden. Wie het weet, mag het zeggen.

Zelf gebeurd
In een café een 'rode witte wijn' bestellen. Ik kan het aanbevelen: niemand die het hoort, ook u zelf niet, en u krijgt gwoon wat u wilt.

Uit eten 1
Restaurant in het verder best meevallende Almere. Vis. Vraag aan dienstertje om beetje citroen. Licht bevreemde blik, afdruipen naar achteren, door luik iets naar keuken roepen. Kok steekt hoofd om hoek luik. Onverstaanbare conversatie. Dan het meisje, luid plotseling: 'Ja weetikket, dat wil die vent!'

Uit eten 2
Weer vis in restaurant. Niet lekker. Reclameren bij ober. Of de kok de vis niet even kan proeven dan. 'Sorry, de kok lust geen vis.'

Onheilspellend
Jaren geleden trof de politie een groot aantal dode Chinezen aan achterin een bestelbusje, voordat dat de oversteek naar Engeland kon maken. 'Illegalen', door mensensmokkelaars als haringen in een ton gepropt. Veel ophef, dagenlang voorpaginanieuws. De volgende morgen echter al stond er een bericht op mijn natwoordapparaat, onmiskenbaar van een Engelssprekende Chinees. 'Sil? Hello sil? The chopsticks you oldeled ale leady.' Ik wou dat ik het verzonnen had.

Logica
Man wordt gevraagd waarom hij zijn trouwring om zijn pink draagt. Zijn 'partner' (spreek uit: 'paatnûh') antwoordt: 'Me man is homo.'

Schetenwappersjargon
Ook de wetenschap, die de voorhoede van het zelfstandig denken en formuleren zou moeten vormen, grossiert in clichés, zo leert ons de bijdrage van een anonieme voorlichter van een grote onderwijsinstelling te A.:
'Door externe ontwikkelingen in combinatie met onze ambitie een top kwalitatieve academie te blijven  met een zelfbewust en onderscheidend profiel en reputatie die proactief verbindingen zoekt met externe kennisinstellingen en bedrijven zal de komende jaren veel van de universiteit en ons allen gevraagd worden.'

Kloven
Nog steeds en steeds vaker zweeft het, bij wijze van ‘daadkrachtige’ term door de ether: ‘kloven dichten’: de kloof tussen burgers en ‘politiek’ moet worden gedicht; nu lees ik weer dat de kloof tussen burgers en politie moet worden gedicht; et cetera ad infinitum.
Kunnen we die kloven niet gewoon laten voor wat ze zijn, en op ons gemak langs de afgrond dan wel door de diepten kuieren? Kunnen we ook nog een beetje genieten van het uitzicht. Leve de Kloof!

En wie is er weer de lul?
Juist – de Kleine Man. Omdat die kloven niet worden gedicht natuurlijk. ‘De burger’, ‘de gewone man’, ‘Jan met de pet’, tante Mien uit Winschoten’ – volgens Klovendichters moeten zij ineens allemaal ‘dichter bij de politiek’ komen. Of de politie, of welke instantie dan ook die zich aan gene zijde ophoudt. Referenda, gekozen burgemeesters, verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd, politici die ‘webloggen’ ten spijt: het lukt nooit. En het lukt niet omdat het niet hoort. ‘Het volk’ hóórt te roepen van ‘geen vertrouwen’ en ‘allemaal zakkenvullers’. Is dat erg? Als de Kleine Man het voor het zeggen krijgt, wordt het nog veel erger. Op naar de gekozen bakker!

Wat de mensen denken
Misschien mag ik nog even in herinnering roepen hoe het allemaal begon. Met wat de Amsterdamse stadstelevisiezender AT5 presteerde toen de echtgenoot van onze huidige vorstin het tijdelijke met het eeuwige had verwisseld: het straatinterview. Met de Gewone Man. Op de Dam. En deze Gewone Man verleidde tot de uitspraak: ‘Het is vreselijk. Eerst Pim, nu Claus. Hij zei wat de mensen dachten.’ Sindsdien is het niet meer goedgekomen.

Bestialiteit
Ruud Gullit over Jong Oranje, in de aanloop naar de wedstrijd tegen het sterker geachte Frankrijk: 'Ze manoevreren zichzelf al een beetje in de underdog.'

Zelf gehoord
'Ik geef een stukje signaal af.' Getverdemme.

Dat kan ook
Op stadszender AT5 werd gerept van 'huishoudelijk geweld'. Ketsende pollepels, spinazie in het structuurbehang...

Ontwikkeling?
Steeds vaker te horen bij afkondigingen door presentatoren: 'Dank u wel voor dit moment.' Zojuist een intieme eenwording met de geïnterviewde beleefd? Of komen we later nog 'bij de gast terug'? Maar ook dat gebeurt nooit na deze moeizame stoplap.

Ze leren het nooit
Een CDA-mevrouw in Buitenhof: '... met een toekomstagenda aan de slag gaan.' Nee, met een agenda uit 1979, dat is lekker! En trouwens: 'aan de slag gaan'...? Stoeien? Beetje rollebollen? Lul toch niet zo stroef, zou mijn vriend de Bijna Altijd Slapende Pottenbakker uit Den Haag zeggen.

Ferme taal
Amsterdams GroenLinks-raadslid Marijke Vos op de vraag of ze zwervers wil dwingen tot het beteren van hun leven: 'Het is van belang dat we ze stevig aanspreken.' Goh dat is mooi zeg. 'Op hun verantwoordelijkheid' zeker? Blij dat ze dat zo stevig 'uitspreekt in de richting van de dakloze.' En de zomer is nog niet eens begonnen.

Gehoord
'Wie niet dom is, moet slim zijn.'

Gevat
Oudere bardame tegen ouwehoerende klant, na een kwartier: 'Zeg, heb jij vroeger bij Lulmeijer gewerkt?'

Als-vraag
Verkiezingstijd. Heerlijk. Balkenende op de vraag wat er gebeurt als de verkiezingsuitslag slecht is voor zijn partij: 'Ja, dat is een als-vraag.' Alsof dat hem van de plicht tot antwoorden ontslaat.

Gekrenkt
En nog iets: kan iedereen ophouden zich bij voortduring 'gekwetst' of 'gekrenkt' te voelen? Want daarmee heeft men collectief (christenen, moslims, swami's) het Ultieme Argument gevonden om anderen tot zwijgen te brengen en de democratie om zeep te helpen. Zie onder meer door 'kereltje Pechtold' 'gekwetste' politici. Laat me niet lachen zeg.

Honger en Armoe
En als ik nog even de Oude Socialist mag uithangen (wat ik niet ben): ik zag een PvdA'er en een VVD'er in discussie over 'de onderkant van de samenleving' (bah - vroeger noemden ze dat 'echte minima'), en hoorde die laatste zeggen dat 'we niet steeds naar de onderkant moeten kijken'. En dacht: ja mevrouwtje - het beschavingsniveau van een samenleving wordt nog steeds afgemeten aan de manier waarop die met haar armsten omgaat. Wie rijk is, is dat overal; armoede is overal anders. Dank u.

Aforisme
'Er is geen nieuws onder de zon.' (Lee Towers)

Wanhoop
Ajax-trainer Blind, die ooit een communicatietraining heeft gevolgd waarin 'rust uitstralen' het kernbegrip was, straalt nu zo veel rust uit dat je er bijna in blijft; hij doet steeds meer denken aan de Noord-Amerikaanse grensbewaker met spiegelbril en snor die een tv-ploeg verzekerde dat er 'geen Mexicaan' meer illegaal over de grens kwam, terwijl tijdens het drie minuten durende gesprekje zeker twaalf Mexicanen over de omheining klauterden, achter zijn rug.

Ik ben gebrand en het eens
Steeds vaker te horen: 'We waren gebrand om te winnen.' Of gewoon: 'We waren gebrand.' Gebrand zijn op wordt langzamerhand ingekort tot gebrand zijn. Vooral door voetballers. Net zoals 'het eens zijn met' tegenwoordig meestal 'het eens zijn' wordt: 'Ik ben het eens dat...' Of gewoon: 'Eens.' Vooral door politici, waarschijnlijk uit angst niet 'de taal van het volk' te spreken en te veel woorden te gebruiken. Wat ze unverfrohren blijven doen, behalve hier dan.

Wie A zegt...
Ook aan een onstuitbare opmars bezig: 'zowel... en...' in plaats van zowel... als.... Gewoon uit luiheid vermoedelijk; anders valt niet te verklaren waarom iemand in één zin van zichzelf al de weg kwijtraakt. Doet denken aan mensen die de opsomming van argumenten voor hun standpunt ferm beginnen met: 'A:...', om vervolgens door te gaan met 'en daar komt bij', 'ten tweede', 'verder', van alles, maar werkelijk nooit met 'B:...'

Aantallen Nederlanders vestigt aandacht op zich
Uit het NOS-journaal: 'De aantallen Nederlanders dat zich in België vestigt.' De bedenker had wel eens gehoord dat 'na aantal enkelvoud volgt', of een flutregel van gelijke strekking, en meende dus 'De aantallen Nederlanders die zich in België vestigen' maar te moeten hypercorrigeren. Reden te meer om dat vermaledijde 'aantallen' niet meer te gebruiken, en bijvoorbeeld de cijfers maar eens te noemen. Bijna net zo ergerlijk als het gebruik van '...tal': 'Een dertiental onderzoeken' - ja godverdomme, waren het er nou elf, twaalf, veertien, of wat?

Macroni op de Knarische Eilanden
Toen de heer Swanborn nog ambtenaar in functie was had hij een collega die klinkers inslikte. (De letters dus - de heer S. werkte niet bij het stratenonderhoud.)Die dus het omgekeerde deed van het invoegen van de zogeheten svarabhakti-vocaal (het woord dat de studietijd van de heer S. verlichtte), zoals te doen gebruikelijk bij de uitspraak van woorden als melk ('melluk') en kerk ('kerruk'); deze collega namelijk had het consequent over 'blonnetje' als hij ballonnetje bedoelde, en over 'klender' als hij kalender bedoelde. Op een of andere manier gebruikte hij die woorden heel veel. De heer S. moest er weer aan denken toen hij op tv iemand hoorde reppen van 'een vakantie op de Knarische Eilanden'. En dat riep weer de Rotterdamse chefkok in herinnering die de onsterfelijke woordelijk sprak: 'Ik hoef geen macroni. Doe mij maar lam.' Ongetwijfeld heeft die prachtige taalkunde ook voor dit verschijnsel een naam, maar de heer S. is even te lui om die op te zoeken.

Beleefd
Bij betreding van de kamer in het volledig inwisselbare conferentieoord op Hollands eigen bible belt (waar werkelijk nergens, van eetzalen tot toiletten, valt te ontsnappen aan de uit pienter genoeg onvindbaar opgestelde luidsprekers gekotste muzak, waarvan de samensteller een perverse voorkeur tentoonspreidt voor mierzoete versies van Bridge over troubled water) staat de tv aan; het scherm toont de tekst: 'Welcome de heer Swanborn'. Raarrr: gebiedende wijs? Dunglish? Wat doet dat lidwoord daar?

Multiculticonversatie
Met broer en diens Braziliaanse verloofde:
Broer: 'Ik kom zo.'
De heer S.: 'Dat lijkt me sterk.'
Zij: 'Fale Ingles.'
De heer S.: 'That likes me strong.'

'Nu we het er toch over hebben'
Dat alle presentatoren van radio- en tv-programma's, als ze een 'bruggetje maken', daar sinds enkele jaren iets bij zeggen over dat 'bruggetje': 'Dat is een heel mooi bruggetje.' Meta-media als het ware, waar je als kijker doodmoe van wordt. Nooit meer iemand die gewoon zegt: 'Nu ik het daar toch over heb...'

Het Taxiwezen
Sympathieke vrouwelijke chauffeur over haar branche op tv: 'Wat vroeger een verzorgend beroep was is nu een beetje aan het afkavelen.'

OV-ergernis
Utrechter in de trein: 'Hij vertrek waar je niet ben, hij gaat heen waar je niet mot weze, en ondertussen stoat-ie aanderhaalf uur stil.'

Koninklijk
Met opgetrokken wenkbrauwen lees ik op de flyer van een Haags 'American food'-restaurant, tussen het 'Laat prijzen ontploffen!!!' en 'Kom snel en verwen uw smaakpapillen': 'Wij zijn hofleverancier voor beveiliging- en taxibedrijven, u ook?' Sindsdien is de associatie met bijbeunende prinsen in het 'beveiligings- en taxiwezen' niet meer uit mijn hoofd. Koninklijk Algemeen Theoriebureau, sedert 1965. Hofleverancier voor u!

Recycling
's Nachts over de radio: 'In Bulgarije worden zigeuners gezien als tweedehands burgers.' Deed denken aan Reves 'tweedehands eieren'.  

Spoorwegpoëzie
'Dames en heren, het treinstel met nummer 8419 blijft achter en wordt afgerangeerd.' Uitgerangeerd. Kaltgestellt. Weg.

Actrice op tv: '... alleen al daarom zouden de mensen dit stuk moeten zien.' Het ontbreekt er nog maar aan dat ze Wiegeliaans repte van 'de mensen in het land'. Met dat de is de zin op een of andere manier irritanter dan zonder.

Inoefenen
Onderwijsonderzoeker: 'Het lijkt er op dat je je meer moet richten op het inoefenen van een bepaalde methode.' Welja. Hij oefent zijn vak uit, denk ik maar.

Meedoen is belangrijker dan deelnemen
'We doen er alles aan om mee te participeren.'

Gevoelens kwetsen
Antwoordoptie in de 'nationale karakterquiz' of iets dergelijks: 'U zegt dat de jurk mooi is, u wilt haar gevoelens niet kwetsen.' Nog afgezien van het akelig indirecte (stel je voor dat je haar zélf zou kwetsen!) een goedkoop Amerikanisme: 'You don't want to hurt her feelings.' Waar moet dat heen.

Verwarring
‘U haalt realiteit en werkelijkheid door elkaar.’

Bij wijze van wreken...
Al jaren aan de gang: nooit meer ‘bij wijze van spreken’ zeggen, maar alleen ‘bij wijze van’. Liefst gecombineerd met de als virtuele aanhalingstekens ter weerszijden van een onbenullig hoofd in de lucht gestoken gekromde wijs- en middelvinger. Bij wijze van wat anders in godsnaam?

Bevraging
Interviewers, in de media, maar vooral wetenschappelijke onderzoekers, ondervragen geen mensen meer: ze bevragen. Gedverdemme. Ondervragen zal wel te autoritair overkomen. Lekker democratisch elkaar bevragen.

Dood
Bewoners van verpleeghuizen schijnen te kunnen ‘versterven’, althans volgens Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Clémence Ross in haar Poldernederlands. Afsterven dus eigenlijk.

Te paard
In dat kader repte ook iemand van: ‘het lijden wat daarmee gepaard gaat’,  bedoelende: ‘het lijden waarmee dat gepaard gaat’.

Uithuizig
Projectontwikkelaar: ‘...zodat de nieuwe huurder over een paar weken kan inhuizen.’ Wat zullen we nou krijgen? Is ‘intrekken’ niet goed genoeg? Of is dit meer, en voelt de inhuizer zich meteen thuis in zijn nieuwe inwoning?

Fake
‘Virtual reality’ heette vroeger gewoon nep.

Paris Texas?
Gehoord: ‘We gaan van de zomer op vakantie naar Nais en Ken.’ Bedoeld: Nice en Cannes.

Lesbos
Je zág hem zoeken naar het woord, en toen het eindelijk met een glimlach zijn mond verliet wilde ik applaudisseren voor de Algerijnse ober in het Amsterdamse café, die, gevraagd naar twee dames die net de zaak hadden verlaten, opmerkte: ‘Dat zijn eh... twee Lesbiaantjes.’

Uit eten
Bediend door vriendelijke Indiër. Ik heb zin in iets pittigs, en verifieer bij de man of het gerecht van mijn keuze wel echt ‘hot’ is. ‘Yes, very hot.’ Mijn tafelgenoot wil iets milders, wijst een gerecht op de kaart aan waar ‘medium’ achter staat en vraagt of dat wel echt mild is. Antwoord: ‘Yes yes, very very medium!’

Lijden
Afghaan tot westerse oorlogsjournalist: ‘Mister! We! People! Very very suffer!’

Effectief
Behulpzame Braziliaanse: ‘You problem? Call me: I solution.’

Ballast
Spreken in telegramstijl, dat wordt het helemaal, hoewel het telegram zelf inmiddels uitsterft. ‘Tweede helft januari’, hoor ik nu weer. Het ís ook vermoeiend, spreken. Meest absurde voorbeeld is wel dat sinds enkele jaren de aankondigingen van de onderwerpen in de tv-journaals in telegramstijl worden geformuleerd, als krantenkoppen: ‘Balkenende naar paus’.

Confrontatie
Vermoedelijk overgewaaid uit de Verenigde Staten van Amerika: confronteren - zonder voorwerp. ‘Wij confronteerden Van der Horst.’ Vooral in assertieve consumentenprogramma’s wordt heel wat afgeconfronteerd.

Voetbalmuis
Commentator Frank Snoeks tijdens een wedstrijd Barcelona-Chelsea: ‘De muis is gebraden.’

Tv-taal
Waarom heet reclame sinds enkele jaren ‘mededelingen’? ‘Dat hoort u na de mededelingen.’
En waarom altijd die ‘Erkende Goede Doelen’? Wie is eigenlijk de Goededoelenautoriteit die dat bepaalt?

Alien
Driejarige neemt mij verbaasd op en vraagt aan zijn moeder: ‘Mama, hoe heet het land waar hij woont?’

Boekenverslindster
O, ze las zo graag: ‘Het Boek van Vlees van Wolkers, Het Stenen Doodsbed van Mulisch, en onlangs nog De Binten, van Bordewijk.’

Uitje?
Zegt ze: ‘Laten we naar de Horticus Botanicus gaan.’

De Tsunami-song

Zit ik net lekker aan de bami
Komt er zo’n tsunami!
Christen, moslim jood of swami
- je lult niet meer na zo’n tsunami!

O o, Tsunami!
Die bami is nu origami
en de salami is pastrami
- o o, tsunami! (3 x)

Logistieke problemen
In de trein tussen Alkmaar-Noord en Amsterdam:’Ja dames en heren, u merkt het: we staan even stil. De reden is logistieke problemen.’ De logistieke problemen bestonden eruit dat zeven (7!) spoorwegbeambten zich wat onwennig bezighielden met een zwartslaper, d.w.z. een man die zonder kaartje in de trein had liggen slapen, zich niet wilde identificeren, en op station Alkmaar werd overgeleverd aan de spoorwegpolitie. Met rode oortjes van opwinding begonnen de zeven druk mobiel te bellen - je maakt wat mee - terwijl de man - die de indruk wekte dit vaker mee te maken - in de boeien werd geslagen en afgevoerd door twee potige jongens van Jan de Wit, stavast en zessen klaar. ‘Logistieke problemen’. Waarom niet gewoon gezegd wat er aan de hand was, terwijl alle reizigers keken?

Verboden
‘Ik heb dingen niet gedaan die niet gemogen worden.’ - Man in café die merkwaardig kwiek opveerde en een niet te stuiten maar ook niet te volgen woordenvloed uitstortte toen ergens het woord ‘Jellinek’ viel. Vervolgens murmelde hij: ‘De Jellinek issssz n probleemmm...’ En toen begon het: ‘Ikkebb bessst n tressant vehaal... Er wasssz eensssz..... n sprookje....’

Volksetymologie
‘Je moet goed besneden ten ijs komen.’ Weliswaar een onderwijzer die dit zei, maar meer een fietser dan een schaatser - vandaar.

De collega’s
En waarom doen nieuwslezers en andere presentatoren ons de laatste tijd de groeten en andere heilwensen toekomen ‘mede namens de collega’s’? Niet: ‘mijn collega’s’, of ‘onze collega’s’, nee: ‘de collega’s’. Valse bescheidenheid? Ik ben bang dat - ook hier - ordinaire schijterigheid de oorzaak is: ‘mijn, onze... dat klinkt wel erg egocentrisch... laat ik het maar hebben over de collega’s.’ Alsof je de groeten doet namens een paar stellingkasten - wat allicht niet ver bezijden de waarheid is. Overigens duikt deze flauwekul ook al op in tweegesprekken: vooral ministers hebben het graag over de collega’s.

De justitie
Gehoord op tv: ‘Hij moet tekst en uitleg gaan geven aan de justitie in Berlijn.’ De majesteit is ook in opmars. Misschien ligt dat gedoe met ‘de collega’s’ wel gewoon aan groeiende populariteit van de. Binnenkort gaan we lekker met de vakantie.

Koeman OK
‘Okee, dat weet je als je trainer bent van Ajax.’ ‘Ja okee, het was niet goed, maar ook niet zo slecht.’ In elke zin ‘okee’ gebruiken, denkend de vragensteller op die manier bij voorbaat de wind uit de zeilen te nemen, wat meestal nog lukte ook, en jezelf meteen excuserend door je vermeende realiteitszin, alles uitgesproken in dat zijige Nederlands. Bord karnemelkse pap waaruit af en toe een oprisping naar boven borrelt. Maar al draagt een aap een gouden ring... En dat geldt ook voor mevrouw K., die ooit voor dolle vreugde zorgde door hypercorrect te zeggen: Dat is niet mijn pakje aan.’

Piepelen
Man uit de Straat op tv: ‘We zijn gewoon gepiemeld.’

Soapies lezen!
Scène uit GTST: ‘Ik heb wel drie boeken volgelezen!’

Emo-tv
Man op tv, na 25 jaar huwelijk pakte zijn vrouw ineens zonder opgaaf van redenen haar biezen. Invoelende interviewster op zachte maar indringende toon: ‘En wat gebeurde er toen met je?’ Man: ‘Niks.’

Belgische ramp op tv
‘Op een gegeven moment is een van de drie evacuatieplaatsen zelf geëvacueerd moeten worden.’

Nog een Belg
‘Het is niet uitgesloten, het is zelfs geheel denkbeeldig.’

Maar wat dan wel?
Gehoord: ‘Ik lees altijd. Maar nooit geen boeken.’

Prostitueebezoek
Onder anderen specialist Zwagerman repte van ‘prostitutiebezoek’.

In de marinade
Gereanimeerde vrouw in ziekenhuis: ‘Ik moest worden gemarineerd.’

Uitrukbroek
Amsterdamse brandweerman, op de lokale tv-zender gevraagd wat hij en zijn collega’s dragen op de blusboot die meevaart tijdens de ‘Gay Pride Canal Parade’: ‘De gewone uitrukbroek met bretels.’

In de richting
Vakbondstiep Doekle Terpstra: ‘Wij spreken uit in de richting van het kabinet...’ Welja joh. Geef maar een stukje signaal af. Je kunt evengoed flessenpost proberen. Het syndroom van Richting, heet dat. Jammer, want zijn accent roept sympathie op.

Vroeger, thoen allesch nog andersch wasch...
Al jaren hoor ik: ‘Tot voor een paar jaar geleden...’

Hammies
Volwassen frisgeboende huismoeder, agente van politie, tegen lunchtijd, tijdens een inval bij een wetsovertredend bedrijf: ‘We hebben nog geen hammies gehad, ik wil hammies.’ Boterhammen bedoelde ze, maar het Schoolreisjesgevoel maakte dat ze dat niet over haar lippen kon krijgen.

Dichtersstemmen
Van Lucebert zeiden ze altijd al dat je die ‘toch echt moest hebben voorlezen’, want dat ‘voegde een dimensie toe’. Pathetische kobold. Maar nu droeg Gerrit Kouwenaar voor op de tv, geheel in stijl, puffend achter een tafel, wandelend in de tuin, en ik kon alleen maar denken: man haal die snor weg.

Bij benadering
Max Velthuijs (van Kikker): ‘Ik schat zo’n beetje hoe laat het is ongeveer.’

Nasi
Barend en Van Dorp hebben onder anderen Ramsey Nasr te gast, het gesprek gaat over Indonesië, en Frits wil een woordgrap maken op de link Indonesië-Ramsey: ‘Ja! Ramsji nasses!’ Waarschijnlijk bedoelde hij nasi rames, maar niets is zeker.

Tv
De kijkster: ‘Eerst kijk ik ie-aar en dan de prektus.’
De bekekene: ‘Van hiepnose kejje lichamelijke letsels overhouwe’

Klemtoon
Vergis ik me, of is er een algemene klemtoonverschuiving van ónsamenhangend naar onsamenhángend? Alsof er ook ‘onsamenzittend’ en ‘onsamenliggend’ zijn.

Pijnlijk
Vlijmscherpe analist van het politieke gewoel: ‘Fortuyn legde de zere vinger op de pols.’

Niet destabiliseren
CNN is ook altijd goed in het letterlijk overnemen van persberichten uit het Witte Huis: ‘President Bush has warned Iran not to destabilize Afghanistan.’

Kaas
‘Binnen de kaders van de huidige wetgeving...’ - waarbij ‘kaders’ wordt uitgesproken als ‘kaas’.

Aanstalten
Moeder haalt Sebastiaan op, die is wezen spelen.
‘Dag Sebastiaan!’
‘Doei!’
‘Sebas, met twee woorden spreken!’
‘Nou doei!’

Van Verlosser tot seikert
Tegen een paar jongetjes van een jaar of acht laat ik de naam Cruyff vallen. Reactie: ‘Johan Cruyff, dat is toch die zeikerd van tv?’ Verfrissend.

Geen nieuws
Lee Towers over zijn ‘grote hobby geschiedenis’: ‘Machtig mooi, Alexander de Grootes enzo - er is geen nieuws onder de zon.’

Makelaar tot potentiële klant op tv: 'Wat ik in dezen voor u kan betekenen is een stukje begeleiding.' Je zag de klant peinzen: zozo, u kunt een stukje begeleiding voor mij betekenen. 'Ik kan u begeleiden' klinkt natuurlijk wel erg magertjes - en ís dat ook. Maar om nou te vervallen in dat al decennia-oude uitentreuren door jeugdwerkers, PvdA'ers en, gek genoeg, Ronald Koeman gebezigde 'een stukje'... Kom op makelaars! Het is 2008!