Op 10 oktober 2012 schreef E.N. Perquin in De Groene Amsterdammer over een vrouw die zei dat haar dochter ‘van haar man af ging.’ Volgens haar een ouderwetse uitdrukking; tegenwoordig hoorde ze vooral neutrale bewoordingen (‘bij elkaar weg zijn’, ‘uit elkaar zijn’). Ze meende dat de term minder vaak gebruikt zou worden voor mannen. Daarvan zou men namelijk zeggen dat zij ‘hun vrouw in de steek laten’. ‘Van iemand af gaan’ leek Perquin dan ook ‘beter, heldhaftiger’.

Afgezien van bespiegelingen over alle mogelijke plastische interpretaties van de term (van elkaar afrollen, een nieuw bestaan tegemoet), riep dit vragen op bij de Taaldokter. Hij meende de uitdrukking nog regelmatig te horen – wel met een onderscheid tussen ‘af gaan van’ en ‘af zijn van’. Gaan is natuurlijk actiever dan zijn. Voor wat het waard was, leverde even googelen zes treffers op voor ‘gaat van zijn vrouw af’, en maar één voor ‘gaat van haar man af’. ‘Is van zijn vrouw af’ gaf echter 82.000 treffers (slechts twee in de afgelopen maand), en ‘is van haar man af’ 129.000 (slechts vier in de afgelopen maand).

Perquin kon wel suggereren dat het meestal ging om de man als dader en de vrouw als slachtoffer, de Taaldokter vond dat dat net zo goed andersom kon gelden. En een uiterst onsympathieke uitdrukking bleef het. Hij zag altijd de middelbare man in een horecagelegenheid voor zich, die, kleintje pils in de knuist, een bezegelringde, dikke pink in de lucht, net iets te luid verkondigde de moeder van zijn kinderen te hebben ingeruild voor een jonger exemplaar.

‘Ging’ hij ‘van zijn vrouw af’, dan legde hij een snood masterplan ten uitvoer om een zonnige toekomst op te bouwen, ‘was’ hij ‘van zijn vrouw af’, dan was hij als door goddelijke interventie eindelijk verlost van die kwezelachtige, frigide trut die hem het leven structureel zuur maakte. Die kennelijke voorkeur voor het meer passieve zijn maakt de zegswijze zo mogelijk nóg onsympathieker. Maar blijkbaar wordt deze nog slechts gebezigd in beperkte kring.

Jongeman in tv-programma dat Millionaire matchmaker of zoiets heet, over wat hij verwacht van zijn toekomstige ‘partner’: ‘I just want her te be like real.’ Niet eens de bekende korte aarzeling: ‘I want her to be – like – real’, nee, een kordaat: ‘like real’.

De vrije vertaling van dat Amerikaanse ‘like’-pareltje – ‘soort van’ – valt, zoals bekend, ook in Nederland steeds vaker te horen. Prijzen wij onze geliefden binnenkort ook omdat ze ‘een soort van echt’ zijn?

Fijn ‘stukje’ gristentaal, gisteravond bij de EO. In huiverprogramma De kist wordt CDA-kamerlid S. Uitslag geïnterviewd over de dood. Op de vraag of ze bang is, antwoordt ze: ‘Ik hoop niet dat ik snel passeer, maar ik ben niet bang voor mijn eigen dood.’ Nou kan er in het Nederlands heel wat passeren – van voorbijgangers tot notariële akten – maar als synoniem voor ‘verscheiden’, ‘sterven’ en ‘ontslapen in de armen van je schepper’ kende de Taaldokter het woord nog niet. Het leek een letterlijke vertaling van het Engelse ‘to pass away’ of ‘to pass on’, gruwelijk eufemisme uit een hoek die sommige gristelijke politici hier te lande nogal lijken te bewonderen.

En wat hoopte ze – natuurlijk? ‘Dat er op mijn begrafenis heel veel mensen zijn die zeggen: “Ze heeft me geïnspireerd, wat een inspirerende… visionaire is natuurlijk ook mooi…”, citeerde ze alvast de necrologieën. ‘Ik hoop dat ik…’ – en toen onderbrak ze zichzelf, maar de Taaldokter verdacht haar er sterk van dat ze had willen zeggen: ‘dat nog mag meemaken.’

Maar goed, daar was allemaal nog geen sprake van, want ze had nu ‘een kindje’. Anderen hadden misschien gezegd: een dochter, maar met dat verkleinwoord diende de spreekster  - ondanks dat ze, geruststellend, in reïncarnatie geloofde (‘pijnlijk, een soort geboorte’) – alvast een gratis bezwaarschrift in tegen het haar aangedane onrecht voor als het onverhoopt toch zo ver mocht komen.

Enfin. De Taaldokter moest plotseling sterk denken aan de Monty Pythons ‘dead parrot-sketch’. Passeert u de koffie even?