Voetballexicon

Dat voetbalclub FC Twente trainer C. Adriaanse ontsloeg was volgens de clubleiding niet alleen noodzakelijk omdat 'iedereen een totaal ander verwachtingspatroon over de samenwerking' bleek te hebben en er 'een onoverbrugbaarheid in verschillende gedachten van voetbalcultuur' was ontstaan, maar vooral omdat 'nooit de gewenste synergie en chemie' waren ontstaan. 

Wat is dat toch, waardoor ook in de zakenwereld dat belegen jarenzeventig-buurtwerkersjargon floreert, dat menselijke verhoudingen alleen in esoterische termen weet te beschrijven? 'Klikken' die 'er zijn', vonken die 'overspringen', 'chemie', 'synergie' waar 'sprake van is'...

Soms vinden mensen elkaar aardig en kunnen ze goed samenwerken, soms niet.

Voetbalcommentator over keeper die zich strekt om 'het lederen monster uit de doelmond te ranselen': 'Goede strekking daar van Lehmann.' De doelverdediger rekte zich imposant uit, dat was de strekking van zijn woorden - maar dat 'strekking' zette de kijker even op het verkeerde been.

De Taaldokter vond het bijna net zo vreemd als een andere doelman die een doelpoging pareerde en volgens de commentator dus een 'parade' liet zien, omdat zijn eerste associatie die met 'paraderen' was, en niet met 'pareren'. Zie ook hier.

Tot de meest opmerkelijke verschijnselen in het voetballexicon horen infinitiefconstructies in allerlei soorten en maten:

• 'Sneijder, losmaken van Brama... en dan 't schot!'
• 'George, aannemen, en... HET SCHIETEN OVERLATEN AAN MULENGA!'
• ‘Afjagen door Davids.’
• ‘Jansen, die kan dat, die kan dat... maar nét eventjes te lang wachten...’
• 'Zomaar inleveren van Bak-Nielsen'.
• ‘Akpala... koppen!’
• ‘Snel ingooien door Robben.’
• 'Duwen ten opzichte van Braafheid'
• ‘Van Bommel... Zoeken naar afspeelmogelijkheden’.

Vaak heeft de constructie een vast stramien met twee variabelen - de namen van spelers:

• ‘[naam] hard inspelen op [naam]’
• ‘[naam] uit de rug komen van [naam]’
• ‘[naam] bal meegeven aan [naam]’
• ‘[naam] opendraaien naar [naam]’
• ‘[naam] zoeken naar [naam] (of ‘het linkerbeen’’
• ‘[naam] wegdraaien van [naam]’
• ‘[naam] breedleggen op [naam]’
• ‘[naam] afgeven aan [naam]’
• ‘[naam] inleveren bij [naam]’

Bij vergelijkbare mededelingen verwacht je gewoonlijk een tegenwoordige (of desnoods verleden) tijd, maar – zoals wel vaker – gelden ‘in de voetballerij’ andere wetten.

Deze vormen komen ongetwijfeld voort uit tijdnood van de commentator. Voor adequaat commentaar is wat er gebeurt veelal belangrijker dan wie het doet. En ‘Sneijder, losmaken van...’ is nu eenmaal beknopter dan ‘Sneijder, maakt zich los van...’ of ‘Sneijder, heeft zich losgemaakt van...’

Het effect is tweeledig. De constructies leggen de focus inderdaad op de actie. Vooraf of na afloop worden de namen van de betrokkenen ‘ingevuld’, als een soort regieaanwijzing. Tegelijkertijd ontstaat een soort ‘meelevend proza’: het zijn geen ‘externe’ aanmoedigingen of imperatieven, maar de commentator kruipt als het ware in het hoofd van de speler en maakt de kijker van daaruit deelgenoot van zijn bevindingen (‘Snel! Hard inspelen op die-en-die!’).

Bij deze al dan niet bewuste keuzes van de commentator zullen ook klank en ritme een rol spelen. Vandaar dat ook in zinnetjes met een minder ‘urgente’ handeling soms die infinitief opduikt ('Duwen ten opzichte van Braafheid', ‘Van Bommel... Zoeken naar afspeelmogelijkheden’) – maar dat is een kwestie van smaak. En natuurlijk wordt zo’n constructie op een gegeven moment productief, en kunnen steeds meer zinnetjes op vergelijkbare wijze worden gevormd.

Dit kan ook een verklaring zijn voor de passieve infinitiefconstructie die hier werd besproken door de Taalprof: 'Bal laten lopen door Mandzjoek'. Best mogelijk dat de commentator van dienst redeneerde: als ‘Afjagen door Davids’, 'Zomaar inleveren van Bak-Nielsen' en ‘Snel ingooien door Robben’ mogelijk zijn, dan kan 'Bal laten lopen door Mandzjoek' ook. In zulke zinnetjes zijn ‘het afjagen’, ‘het inleveren’, ‘het ingooien’ en ‘het laten lopen’ belangrijker dan degene die dat doet.

Dat roept de vraag op of die infinitieven zijn gesubstantiveerd. Zijn het ‘foutjes’, of iets heel anders? En: zijn dit unieke vormen, voorbehouden aan de (voetbal)verslaggeving, of komen ze ook daarbuiten voor? En hoe kun je dergelijke zinnetjes ontleden? 

Hoe dan ook, ze zijn net zo begrijpelijk als het prachtig poëtische, beknopte voetbaljargon dat helemaal geen werkwoorden nodig heeft:
‘Ruiz... Ruiz...! Maar: Gomes...’
'Goal? Nee: Van der Sar.'

Hier schreef de Taaldokter al eerder over uitdrukkingen als 'Ik kan me er wel iets bij voorstellen', ‘Dat heeft alles te maken met...’ en ‘Dat zegt veel over jou’. 

Hij merkte toen op dat het een beetje flauw is om te reageren op de letterlijke betekenis door te vragen ‘Wat dan?’, omdat je dan voorbijgaat aan de min of meer gestandaardiseerde, overdrachtelijke betekenis. 

Maar dat de interviewer dat niet deed toen de voetbalbroertjes S. en L. de Jong op zijn vraag 'Wat hebben jullie met tafeltennis?' slechts antwoordden: 'Nou, behoorlijk veel toch wel denk ik' - daar stond hij toch van te kijken. Maar dat komt misschien omdat hij behoorlijk veel met taal heeft.

Volgens Het Parool is een voetbalwedstrijd tussen Denemarken en IJsland een 'onderling duel'; een onderlinge tweestrijd, dus eigenlijk. Het klinkt zo vertrouwd dat nauwelijks opvalt hoe overdreven die combinatie van 'onderling' en 'van de IJslanders' is. Net zo overbodig als 'beide' in 'beide partijen werden het eens', wanneer twee partijen tot overeenstemming komen.

Denemarken  speelt tegen IJsland en verliest. In een onderlinge wedstrijd. Tegen elkaar. Met z'n tweeën. Dus niet tegen Spanje. Dat dat duidelijk is. Klakkeloze interessantdoenerij, dat is het. Net zoals dat omschrijven van IJslanders als 'eilandbewoners'. Dit soort journalisten noemt L. van Gaal ook nog steeds 'de oefenmeester uit Avenhorn'.

Prachtig onbedoelde non-argumentatie in een discussie over J. Cruijff die zich bemoeit met voetbalclub Ajax: 'Hij moet zich wel realiseren wie hij is.' Korte stilte. 'En dat realiseert hij zich als geen ander.' Misschien bedoelde de spreker dat Cruijff zich realiseerde dat hij zich moest realiseren 'wie hij was'. Maar het kwam anders over, door die gebrekkige formulering. Eerst suggereren dat iemand de realiteit uit het oog heeft verloren. Dan met veel aplomb beweren dat hij zijn plaats juist wel kent. Daar vervolgens een beetje triomfantelijk bij gaan zitten kijken. En niemand die er iets van zegt.

Het deed de Taaldokter denken aan een gesprek tussen twee oud-collega's, van wie er één de onhebbelijke gewoonte had ontwikkeld het met iedereen eens te zijn, waartoe hij de strategie toepaste om gewoon het tegenovergestelde te beweren van wat hij eerder had gezegd als zijn gesprekspartner het er niet mee eens bleek te zijn; even eenvoudig als effectief, vreemd genoeg, want iedereen nam er genoegen mee - mensen krijgen nu eenmaal graag gelijk:
B.: 'Ik vind jou echt een wetenschappelijke instelling hebben, jij bent een echte wetenschapper.'
A.: 'Ik ben helemáál geen wetenschapper.' 
B.: 'Nee natuurlijk jij bént ook helemaal geen wetenschapper!'

Maar gelijk krijgen is iets anders dan gelijk hebben, leert de dooddoener: de collega was wel degelijk een wetenschapper.

Voetbalanalist M. Been analyseert een wedstrijd van het Engelse Arsenal: 'Arsenal zat op een gegeven moment in een vootuil.' Hij bedoelde dat het de ploeg gemakkelijk afging, dat deze in 'een fauteuil' zat. 'In een zetel', hoor je tegenwoordig ook wel, vermoedelijk naar Vlaams voorbeeld. 

Ajax-trainer F. de Boer na een matige wedstrijd van zijn elftal tegen RKC: 'Telkens als je balverlies leed kreeg RKC de bal.' Opmerkelijke uitspraak: het zou verdraaid merkwaardig zijn geweest als, telkens wanneer 'je' balverlies leed, pak 'm beet FC Groningen de bal ineens zou hebben gekregen. Anderzijds: 'In de voetballerij is alles mogelijk'.

Heerlijk voetbalavondje. Na de wedstrijd eerst een interviewer die tot een buitenlandse speler sprak, over diens doelman die een 'kapitale blunder' beging: 'Joe loek et duh koolkieper... dets uh terribul fees...' En toen kwam even later ook nog R. Koeman die het had over de 'afgekeurde kool'. 

'Goed schot, maar de parade is van Ten Rouwelaar', aldus de voetbalcommentator. De Taaldokter blijft dat gek vinden klinken, 'de parade van Ten Rouwelaar'. Vermoedelijk omdat zijn eerste associatie bij 'parade' - zowel verwant met 'pareren' als met 'paraderen' - toch die is met door marsmuziek dan wel hymnen begeleide uniformen in het gelid. Maar inderdaad: een van de betekenissen van 'parade' - naast onder meer 'uiterlijk vertoon' en 'wapenschouw' - luidt: 'het afweren, pareren' en, iets vager, '(acrobatische) sprong van een doelman'. Om een of andere reden mompelt hij, sinds het kennisnemen van deze toepassing, bij het horen van woorden als 'blokkade' en 'retirade' altijd 'blokkaderen' en 'retiraderen'.

Roda JC-trainer H. van Veldhoven na een verloren wedstrijd: 'Je hebt het toch over je heen geroepen.' Misschien zichzelf overschreeuwd?

De commentator: 'Arnoutovic wordt nog wel eens vergeleken met Ibrahimovic. Dat is een beetje de manier van overkomen.' De Taaldokter vond de manier van overkomen van Ibrahimovic heel anders dan die van Arnoutovic. Maar dat lag misschien aan zijn manier van interpreteren.

Even enkele recente aanvullingen op het Voetballexicon.

Verwachtingspatronen
Beroepsvoetbaloudehoer J. van Gelder over wat bondscoach B. van Marwijk vindt van debutant K. Strootman: 'De bondscoach heeft een zeer hoog verwachtingspatroon van 'm.' Wat zijn dat toch, die verwachtingspatronen? Ook in de voetbaltaal rukt de windhandel in 'redengevingen', 'taakstellingen', 'smaakbelevingen', 'verwachtingspatronen', 'maatregelenpakketten'en 'tijdsbestekken' op. Zie ook hier.

Veel gespin, weinig wol
Excelsior-trainer A. Pastoor over 'gedoe': 'Het was, hoe zeg je dat - ja, spinnen - gespin, weinig wol.' Veel gespin, weinig wol. Associaties met bekende sprookjes, maar ook met zacht snorrende katers - toch iets anders dan geblaat. Maar veel gespin, weinig wol zou wel eens een grote toekomst tegemoet kunnen gaan: het verwoordt treffend het ijdele 'afjagen', 'opendraaien' en 'lanceren' van verliezende ploegen.

De heer Bovenberg
Scheidsrechter legt voor camera (als kijker krijg je er plaatsvervangende schaamte van, die afgedwongen openbare boetedoeningen) verantwoording af over door boze trainer bestreden beslissing: 'Ik heb de heer Pastoor uitgelegd waarom de heer Bovenberg een rode kaart heeft gekregen'. De heer. Onzekerheid, angst en een diepgevoelde minachting strijden om voorrang in dat ene woord. Zie ook hier.

'Voetbalanalist' Y. Mulder over de uitschakeling van FC Twente in de Champions league: 'Beslissende foutjes werden afgestraft.' Klinkt logisch, is onzin: als ze niet werden afgestraft waren ze niet beslissend. Vgl. 'Onbelangrijke foutjes werden afgestraft'; 'Beslissende foutjes bleven onbestraft'.

Een klassieker in het voetballexicon: 'Dzsudzsák... zoekt zijn linkerbeen...'

De psyche der voetbalverslaggevers is moeilijk te doorgronden, maar dat was bekend. Uit sommige van hun uitlatingen blijkt dat zij een welhaast kinderlijke bewondering paren aan nauw verholen dédain voor de spelers over wie zij spreken.

De voetballer die waarschijnlijk het vaakst object van deze journalistieke schizofrenie was, is C. Seedorf, een van de meest succesvolle Nederlandse spelers, enigszins omstreden doordat hij weleens een mening heeft en die soms zelfs weet te verwoorden zonder te vervallen in clichématig gemurmel.

En wat zegt de voetbalcommentator dan als Seedorf aan de bal is? 'Seedorf. Jaaa, dat is een hele grote meneer bij AC Milan nu...'

Een hele grote meneer ('een heel grote meneer' dus). Bedoelend: grappig toch, dat vinden die rare Italianen, terwijl wij allemaal weten dat 't eigenlijk een pisventje is.

Iemand beledigen door een beleefdheidsvorm te gebruiken dus. Blijkbaar werken bepaalde beroepsgroepen dit fenomeen in de hand. Eerder schreef de Taaldokter in dit verband over de politie die het had over 'een meneer' die aangifte had gedaan, daarmee suggererend dat de man zelf ook niet geheel kosher was. Mooie meneren en grote meneren. Zie ook: Willem Holleeder is 'een meneer'.

Ajax voetbalt tegen Auxerre - door vrijwel iedereen die er op televisie iets over zegt - voor, tijdens en na de wedstrijd - uitgesproken als 'Ook Zèr' - en regelmatig zelfs als 'Auk Zèr'. Dan win je nooit, natuurlijk.

Commentator tijdens Ajax-Auxerre: 'Ajax balanceert tussen angst en vrees.' Zo wordt het natuurlijk nooit wat.

In vakjargon krijgen woorden wel eens een andere betekenis dan de gebruikelijke. De voetbaltaal vormt daarop geen uitzondering. Sterker nog: soms gaan termen daar het tegenovergestelde betekenen van hun oorsponkelijke betekenis. Zo hoort de Taaldokter  tijdens wedstrijden commentatoren regelmatig spreken over 'verdedigen' met een persoon als 'object'; dus niet het bekende 'verdedigen van het doel', maar bijvoorbeeld: 'Van der Wiel verdedigt Marcus Berg'. En dat is opvallend: normaliter betekent 'Marcus Berg verdedigen' het 'beschermen' van Marcus Berg; in dit geval is het iedere tv-kijker duidelijk dat de verslaggever iets bedoelt als 'Van der Wiel verdedigt het doel door Marcus Berg te tackelen'. In feite is aanvallen in het voetballexicon de beste verdediging.

Voetbalcommentator: 'Een eigen treffer' (of 'eigentreffer' - de spatie was niet hoorbaar). Hij bedoelde een 'eigen goal', maar het klonk merkwaardig.

Ook vanavond, tijdens Tottenham Hotspur - FC Twente, wist de commentator weer een drama ('koningsdrama', heet dat in voetbaltermen) samen te vatten in slechts vier woorden, zonder werkwoord: 'Ruiz... Ruiz...! Maar: Gomes' (nadat Twente-spits B. Ruiz een kans om Tottenham-doelman H. Gomes te passeren onbenut liet ('om zeep hielp', in voetbajargon) - snel, effectief en poëtisch. Vergelijk dat straks maar eens - alle krachtdadige terminologie ten spijt - met het regeerakkoord van de  nieuwe Nederlandse regering. Vgl. ook: 'Goal? nee: Van der Sar.' Werkwoorden lijken niet nodig in de verslaglegging van voetbalwedstrijden, hoe opwindend ook - én daarbuiten.

Een nieuw voorbeeld van de uiterst productieve voetbal-infinitief-constructie tijdens Twente-Real Madrid: 'Sneijder, losmaken van Brama... en dan 't schot!' Poëtisch.

Altijd heerlijk om R. Koeman als 'analist' te horen; nu over L. Suarez: 'Hij is toch een speler die uit het niets een kool kan maken.' Handig in de keuken, als er oorlog komt.

Commentator tijdens Ajax-PAOK Saloniki: 'Ajax lijdt weer balbezit.' Mooie verspreking tijdens balbezit voor Ajax, want het wedstrijdverloop had inderdaad iets van een kruisgang, ondanks de gebruikelijke, zelfoverschattende constatering dat 'het nu maar over twee weken in Griekenland moet gebeuren'. Daar zal de Amsterdamse club wel weer regelmatig 'balverlies veroveren'.

J. van Gelder sluit een item over een Zuid-Afrikaans voetbalshirtmuseum af met: 'Leuk, al die...' DeTaaldokter zou zweren dat hij toen zei: 'memorilabia', maar ook bij naluisteren is hij daar niet zeker van. In elk geval memorabel. En het riep de opgeblazen jongeman in herinnering die beweerde in België te hebben schoolgegaan, waar het onderwijs stukken beter was dan in Nederland, en waar hij was onderwezen in de 'humanoria'.

K.-J. Huntelaar valt in: 'Fris, gebrand, geprikkeld, afgetraind.' Fris en geprikkeld, alla. Afgetraind: hmpff. Spelers zijn nu eenmaal niet langer 'goed getraind' of gewoon 'getraind', maar 'afgetraind', net zoals ballen of tegenstanders worden 'afgejaagd'. Maar dan: gebrand. Ook Huntelaar is dus gebrand. Ergens op? Een goede persoonlijke prestatie, de overwinning bijvoorbeeld? Nou, nee, niet in het bijzonder. Hij is meer algemeen gebrand. Toch wist ook hij zijn stempel niet te drukken. Op de wedstrijd? Ben je gek, niet zó specifiek. Zo werkt de teloorgang van de 'voorzetselconstituent' de ondraaglijke algemeenheid van de taal der voetbalcommentatoren in de hand. En andersom.

D. Advocaat vertelt J. van Gelder over de kwaliteiten van voetballer M. van Bommel: 'Die worden toch nog een beetje onderkend.' Van Gelder: 'Miskend.' Advocaat: 'Miskend ook, maar ook onderkend.' Dat krijg je nu van dat rare, interessantdoenerige gebruik van 'onderkennen' voor 'erkennen.' Bedoelde Advocaat nu met 'miskennen' 'niet erkennen' en met 'onderkennen' 'niet voldoende erkennen'? Of is Van Bommel een overkende voetballer?

De productiviteit van het werkwoord 'opendraaien': de Taaldokter hoorde commentatoren al vaak over 'opendraaien naar' en 'opendraaien op', maar nu werd gezegd: 'Van Persie, voor de eerste keer. Kan-ie zich opendraaien?' Zich opendraaien. De zichzelf ontkurkende spits. Deed denken aan 'Robben. Lanceert zichzelf.' Wederkerend gebruik om het beknopt te houden. Want: 'Van Persie, voor de eerste keer. Kan-ie wegdraaien bij de verdediger en ruimte vinden om te passen of te schieten?' - dat is natuurlijk te veel tekst.

'Goeie balafname door Joris Mathijsen.'

En de klassieker: deze. 'Inmiddels is deze Ryan Babel in de ploeg gekomen voor Dirk Kuijt.' (Die andere zit nog in de kleedkamer te punniken.)

Commentator: 'Is het optisch, of oogt-ie wat vermoeider, Robin van Persie?'

Het WK voetbal nadert ontegenzeggelijk, dus: nieuwe aanvullingen op het Klein Voetballexicon.

Zonder commentaar gesignaleerd '...wilde opendraaien naar zijn linkerbeen.'

Elke wedstrijd weer benieuwd wie er nu weer uit wiens rug komt. Eerste aflevering van deze rubriek rond de 35ste minuut van Nederland-Frankrijk, enkele jaren geleden: 'Ribéry uit de rug van Ooijer.' Prachtige, plastische, begrijpelijke uitdrukking.

Eindelijk opgetekend, een veelgehoorde variant op de constructie met 'ten opzichte van': 'Duwen ten opzichte van Braafheid.' Niet: 'tegen Braafheid', nee: ten opzichte van. Waarom? Het zal wel te simpel klinken, anders. Een eufemisme, ook: tegen klinkt misschien wel erg direct en zeker, en stel je nu toch voor dat de herhaling uitwijst dat er helemaal niet 'tegen' Braafheid werd geduwd, maar meer een beetje zomaar, in het algemeen. De Taaldokter bespeurt sowieso een perfide voorkeur voor archaïsche taal bij lieden die een camera of microfoon voor de neus krijgen. 'Ja, ik heb hem geduwd, maar ik heb ten opzichte van Braafheid en de fantastische supporters mijn excuses aangeboden.'

Commentator tijdens oefenwedstrijd Nederland-Ghana, terwijl de kijkers mannetje Sneijder met een pijnlijk gezicht over zijn enkel zien wrijven: 'Sneijder. Heeft last.' Van de recessie? Van zijn vriendin? Van zijn knie? Met andere woorden: waar is de 'voorzetselconstituent' gebleven? Nee hoor: in het voetballexicon heeft 'last hebben' dergelijke moderniteiten helemaal niet nodig.

De geheel ten onrechte niet van de tv weg te denken ex-voetballer en voetbaltrainer W. van Hanegem over spelers, trainers, vroeger en het verschil: 'Als speler heb je... of, eh, als speler had je...' En toen volgde iets wat 'je' als trainer niet hebt... of, eh... had. Verrrassend, omdat je - ijdel natuurlijk - hoopt en door het begin van de formulering ook een beetje verwacht dat hij, eindelijk, dat vermaledijde 'je' om te refereren aan de eerste persoon enkelvoud corrigeert tot 'ik'. Nee dus: hij corrigeert wel, maar niet de persoon - de tijd! 'Als speler had je...' Terwijl dat 'je' in de verleden tijd zo mogelijk nog gewrochter klinkt dan in de tegenwoordige tijd. Als Taaldokter heb je soms zoiets van nou jaaaa.

Fraaie begripsverwarring in een van de talloze voetbalpraatprogramma's die ons land kent: eerst werd er gesproken over 'innerlijke verdeeldheid' bij een club, vervolgens werd opgemerkt dat daar 'intern om gelachen' was. De Taaldokter moest inwendig grinniken.

'Het is geen schande als je tegen Juventus je stempel niet kunt drukken', sprak de commentator over een jonge Ajax-voetballer. Niet: 'als je je stempel niet op Juventus kunt drukken', of, wat logischer zou zijn, 'als je tegen Juventus je stempel niet op de wedstrijd kunt drukken', maar gewoon 'je stempel drukken.' Steeds vaker te horen. Lekker je stempel drukken. Het heeft bijna iets onsmakelijks.
'Wat zit je daar te doen?'
'Even me stempel drukken.'

'George, aannemen, en... HET SCHIETEN OVERLATEN AAN MULENGA!'

'Zomaar inleveren van Bak-Nielsen'.

Henk ten Cate, de man die het als Ajax-trainer zo rustig aan deed dat je dacht dat hij al was overleden, en aan wie de Taaldokter tóch nog kans zag een hekel te krijgen gedurende die wurgende minuten dat die man niks mocht , kon of wilde zeggen op radio en TV, was ook sterk in relativeren - althans opzichtige pogingen daartoe - als 'dragende spelers' vertrekken, en gooide er dan gerust een zelf aangepaste uitdrukking tegenaan: 'Je moet niet je hele verwachtingspatroon de helling op gooien omdat één speler weg is.' Beeldend.

En plotseling vergleek de Taaldokter de voetballer die spreekt: 'we vonden de openingen' (ook wel: 'we konden de openingen goed  vinden') met de beeldhouwer ('beeldhouder') die zegt zijn creatie alleen maar te hoeven 'uithakken', omdat die 'al in het marmer aanwezig was'; 'de openingen' zijn er, ze zijn er altijd geweest - je moet ze alleen zien te vinden. Ontroerend. De Openingen.

Steeds vaker signaleert de Taaldokter de opmerkelijke infinitiefconstructies in de wondere taal der voetbalcommentatoren. Na de prachtbundel Zoeken naar Enoh volgden pareltjes als Hard inspelen op Koevermans, Meegeven aan Perez, en natuurlijk Akpala koppen!

Voetbalcommentator: 'De doelman verblikte noch verbloosde'. Waarom klonk dit de Taaldokter merkwaardig in de oren? Omdat deze werkwoorden normaliter alleen nog worden gebruikt in de vaste uitdrukkingen met de betekenis 'zonder te verbleken of te blozen' - stoïcijns dus: 'zonder blikken of blozen', of 'zonder verblikken of verblozen'; op deze manier gebruikt suggereert het ook de mogelijkheid van bijvoorbeeld 'De doelman verblikte toen hij de spits voor zich zag opdoemen' - die natuurlijk theoretisch wel bestaat, maar in de praktijk niet.

Voetbalcommentatoren leveren, vermoedelijk onbewust, weer prachtige potentiële titels voor hermetische bundels verstilde poëzie:
- Een Mindere Fase
- De Vrije Man Creëren;
- De Vrije Man Gevonden;
- Uit de rug van Suarez;
- Zoeken naar Enoh.

De Taaldokter hoorde J. Cruijff zeggen: 'Een trainer is altijd maar voor veertig, vijftig procent met  zakvoetbal bezig.' Of eigenlijk klonk het als 'sak! voetbal'. Hij was niet bevangen door Het Gilles de la Tourette-syndroom, hij bedoelde - laten we dat althans maar aannemen, anders is het einde zoek: 'sec' (sec).

Ook op het conto van J.C.: 'Vrij degenererend dat ze spraken over een B-team.' Algemeen verschijnsel, dit: 'denigrerend' vervangen door 'degenererend'. Het omgekeerde heeft de Taaldokter nog niet opgetekend.
 

Alweer - de Taaldokter kan het ook niet helpen, die overmatige media-aandacht voor voetbal - J. van Gelder: 'Dit shirt wordt voorzien met de handtekeningen van het Nederlands elftal.' Niet duidelijk of dit een verspreking was of een 'bewussie'. Komt vaker voor. Mogelijke oorzaak: verwarring van 'voorzien van' met 'uitrusten met'.

J. Cruijff: 'Als je de kans van Robben heb gezien, wie hij neerlag...' We begrijpen wat hij bedoelde (wat bij deze man al heel wat is, wat helaas bijna niemand hardop durft te zeggen, behalve de sympathieke R. Waterreus - waarop diens gesprekspartners plotseling erg druk waren met andere zaken); waarschijnlijk iets als 'De kans die Robben bood aan...'

'Neerlag' als verleden tijd van 'neerleggen', vermoedelijk gevormd naar analogie met 'lag' als verleden tijd van 'liggen'. Bijna even populair als 'kon' als verleden tijd van 'kennen': 'Ik kon hem niet.' Maar in dat geval luidt de tegenwoordige tijd ook nog eens 'kan': 'Ik kan hem niet'. En voor zover de Taaldokter bekend komt 'neerliggen' als tegenwoordige tijd niet voor. 'Dokter, wanneer is het nou kennen en wanneer is het kannen?' Effe legge.

Nationale voetbaltroetelbeer Foppe de Haan heeft een column in de NRC, die de sfeer ademt van het gemiddelde lagereschoolopstel ('en toen en toen'). Maar het gaat de Taaldokter nu niet om de ongelukkige hand van columnisten kiezen die de NRC de laatste tijd heeft. Afgelopen zaterdag schreef De Haan: 'De vervanging in de rust van Orlando Engelaar voor Arjen Robben vond ik logisch.' Hee! Kwam Engelaar in het veld voor Robben? Nee: Engelaar werd vervangen door Robben. Waarom schrijft De Haan dan 'de vervanging van Engelaar voor Robben'? Was hij in de war met 'de inruil van Engelaar voor Robben'? Wellicht is hij beïnvloed door het oprukken van deze constructie, meestal in smakeloze advertentieteksten zoals 'Schuifpui vervangen voor openslaande deuren'? In elk geval schrijft hij het tegenovergestelde van wat hij bedoelt. Foppe fopt zichzelf als het ware - maar de Taaldokter niet.

De oogst van een avondje Nederlands elftal.

Uitstekond
Twee quotes van J. Cruijff, 'oude zeikerd van tv', weerspiegelend diens niet aflatende drang Nederlandse uitdrukkingen een eigen draai te geven en woorden te vereenvoudigen, alles gelardeerd met 'dreigond' dan wel 'uitstekond':
•    'Het is normaal dat alles op wieletjes loopt.'
•    'individulistisch' - de Taaldokter kon het nauwelijks nazeggen toen hij het probeerde.

Robbentaal
A. Robben, na het succes gevraagd naar diens 'kwetsuur' voorafgaand aan de wedstrijd: 'Zaterdag stortte mijn wereld in principe ineen.' In principe. Vooral dat 'ineen' is mooi: 'ineenstorten' klinkt stukken beter dan 'in elkaar storten'. Beschaafder ook. In principe.

Commentator
'De operette van Bern, geregisseerd door Marco van Basten, gespeeld door het Nederlands elftal.'

J. van Gelder: 'We sluiten af, maar niet nadat we even hebben gekeken naar...' Nee: niet dan nadat we even hebben gekeken naar... Of - je kunt het jezelf ook makkelijker maken: Niet voordat we even hebben gekeken naar... Is natuurlijk niet voorbehouden aan de voetbal'commentaristen', dit wijdverspreide fenomeen.

Twee keer J. Cruijff: 'commentaristen' (voor: 'commentatoren') en 'roetieniers' (voor: 'routienjees').

Bal: wordt opgeëist
(Lange bal: wordt gehanteerd)

Beelden: gaan de hele wereld over

Brilstand = hatelijk

Dirk Kuyt = visserszoon uit Katwijk

Doelpunt : hangt al een tijdje in de lucht.

Duel / wedstrijd = beladen

Fluitconcert = striemend, hels

Goede vorm: steek je in (wordt niet gezegd van een 'slechte vorm')

Kans (1) = opgelegd
(Na een gemiste - soms niet eens 'opgelegde' - kans volgt steevast dé voetbaldooddoener: '...had een doelpunt (de 1-0 / de 3-2 / de 'aansluitingstreffer') kunnen... misschien wel moeten zijn.' Misschien wel moeten zijn'? Van wie dan? Waarom? Had de commentator hem zelf nog gemaakt?)

Kans (2): wordt verprutst.
(Met name opgelegde kansen worden - volgens commentatoren - vaak verprutst. Ook in die gevallen rijst de vraag: hadden ze hem zelf wel gemaakt?)

Leo Beenhakker = oude / sluwe / geslepen vos

Lionel Messi = de kleine balvirtuoos

Louis van Gaa l = oefenmeester uit Avenhorn

Openingen: worden gevonden

Reflex = katachtig

Slotfase = tumulteus

Uithaal = verwoestend

Verliezen / het toernooi / het veld verlaten : met opgeheven hoofd.

Verlies / verdriet : ziet er zó uit.

Steeds vaker te horen uit de monden van voetballers, voetbalverslaggevers, voetbalcommentatoren en aanverwant getypte: 'retirade', waar 'tirade' wordt bedoeld. Of iets heel anders - maar niet duidelijk is wát precies. Nu weer J. van Gelder: 'Zo'n retirade kan je denk ik elk seizoen samenstellen.'

Remedie: je een kwartier terugtrekken in een retirade en honderd keer mompelen: 'Tirade, tirade, tirade...'

100 grams
'Huntelaar wil zijn gramschap halen.' (Nadat hij eerder slecht was aangespeeld en niet 'tot scoren kwam'.) Mag het een onsje meer zijn? Uitvreter, mijn ziel is te groot.

Te hebben kunnen doen laten veranderen
Even later: 'Het lukte hem niet om de bal van richting te doen laten veranderen.'

Voetbalmuis
Commentator Frank Snoeks tijdens een wedstrijd Barcelona-Chelsea: ‘De muis is gebraden.’